سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 104

فی صلوتک» و امثال ذلک استفاده شد، اینجا اگر جزء متعذر شد، شما باید بقیۀ مأموربه را انجام بدهید.

نظر حضرت امام(ره) و محقق نائینی(ره) نسبت به کلام وحید بهبهانی(ره)

اینجا سیدنا الاستاذ الاعظم الامام(ره) معتقدند که نظر مرحوم وحید بهبهانی در این تفصیلی که بیان کردند به همان مسألۀ حکومت است منتها در کلام ایشان مسألۀ حکومت مطرح نشده است بلکه چنین تعبیر شده است که اگر از قبیل«لا صلوه الا بفاتحه الکتاب» باشد عند تعذر الجزء، سایر اجزاء هم واجب نیست و اگر از قبیل«ارکع و اسجد» باشد، سایر اجزاء واجب است. ایشان می فرمایند که نظر مرحوم بهبهانی به همان مسألۀ حکومت است منتها در آن زمان متداول نبوده است که مسأله را به صورت حکومت مطرح کرده باشند. در حقیقت بیان مرحوم وحید بهبهانی هم مؤیدی برای مسأله ای که ذکر کردیم، می باشد.

اما مرحوم محقق نائینی(ره) طور دیگری از کلام مرحوم وحید بهبهانی برداشت کرده اند. اول، کلام وحید بهبهانی را توجیه و تقریب می کنند، بعد به ایشان اشکال می کند.

پس در حقیقت دو مطلب است: یکی توجیهی است که مرحوم محقق نائینی از کلام وحید بهبهانی دارند و بعد هم اشکالی است که به کلام وحید بهبهانی متوجه می کند. اما توجیهی که دارند این است می فرماید: کلام مرحوم وحید بهبهانی اصلا ناظر به مسألۀ حکومت و امثال آن مسائل نیست بلکه روی یک مبنای دیگر و یک ملاک دیگر است و آن ملاک این است که اگر جزئیت جزء و شرطیت شرط ، از راه اوامر غیریه ثابت بشود، اینجا یک خصوصیتی دارد خصوصیتش این است که اوامر غیریه، در تمام شرایط و خصوصیات، مثل اوامر نفسیه است. یکی از خصوصیاتی که در اوامر نفسیه معتبر است، قدرت داشتن مکلف بر انجام متعلق است. اگر مکلفی قدرت بر انجام متعلق امر نفسی را نداشته باشد، عقلا محال است که آن امر نفسی به او توجه کند.

ایشان می فرمایند: در این مطلب فرقی بین اوامر نفسیه و اوامر غیریه نیست همانطوری که امر نفسی، مشروط به قدرت بر متعلق است، امر غیری هم مشروط به قدرت بر متعلق است. وقتی که مولا می گوید: «ارکع فی صلوتک» کأنّ این معنا دنبالش است«ای بشرط القدره علی الرکوع»، «اسجد فی صلوتک ای بشرط القدره علی