سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 110

اعتبار قدرت دیگر از کجا پیدا می شود؟ اینجا تکلیف نیست. اینجا بعث و الزام وجود ندارد. اینجا تحریکی تحقق ندارد تا شما بگویید: آدم عاجز را نمی شود تحریک کرد به انجام عملی که عاجز از انجام آن عمل است. اینجا جای خبر است، جای اعلام است، جای این است که یک مطلبی را که شما آگاه نیستید، به آگاهی شما برساند. یعنی در حقیقت چه فرقی می کند که مولا بگوید: «لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» که فرض اول تفصیل وحید بهبهانی بود و بین اینکه بگوید: «اقرأ فاتحه الکتاب فی الصلوه»؟ همان طوری که دربارۀ«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» لازم نبود که مسألۀ قدرت را مطرح بکنیم، در«اقرأ فاتحه الکتاب فی الصلوه» هم لازم نیست که مسألۀ قدرت را پیاده بکنیم. اینجا هم بعثی وجود ندارد، تکلیفی تحقق ندارد. مسأله، مسألۀ ارشاد و مسألۀ اخبار است و در باب اخبار و جملۀ خبریه، هیچ عنوان قدرت مطرح نیست. این جواب اولی است که محقق نائینی از کلام علامه وحید بهبهانی داده اند.

عدم تفاوت در موضوع له هیئت«افعل» از نظر نفسیت و غیریت

ما در رابطۀ با این جواب، عرض می کنیم: اینکه در مباحث الفاظ ، در باب اوامر، ثابت کردیم که هیئت«افعل» موضوع برای بعث و تحریک است، این مطلبی که در آنجا ثابت شد و مفاد هیئت«افعل» را عبارت از بعث و تحریک گرفتیم، آیا تبعیض بردار است ؟ این مسأله ای است که تنها در رابطۀ با اوامر نفسیه مطرح است ؟ یعنی اگر هیئت«افعل» به منظور امر نفسی، استعمال بشود، موضوع له آن بعث و تحریک است ؟ یا اینکه اصلا موضوع له هیئت«افعل» به تمام معنا و فی جمیع الموارد، عبارت از بعث و تحریک است، فرقی بین اینکه امر نفسی باشد یا غیری باشد یا حتی مولوی باشد و یا ارشادی باشد، نیست. حتی در مقام ارشاد که می خواهد با امر خودش مکلف را ارشاد بکند مثلا به جزئیت و شرطیت، اینجا وقتی که مسأله را تحلیل می کنیم به این معنا نیست که هیئت «افعل» در غیر موضوع له خودش استعمال شده است. اینطور نیست که اوامر ارشادیه(به بیان مرحوم محقق نائینی) اصلا عنوان انشائیت را کأنّ از دست بدهد و عنوان یک جملۀ خبریه پیدا کند. مسأله اینطور نیست.

هرکجا هیئت«افعل» باشد، هرکجا این کلام استعمال شود، موضوع له آن عبارت از بعث و تحریک است، منتها هدف از بعث و تحریک فرق می کند. غایت بعث و تحریک