سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 112

مسألۀ ارشاد در عرض بعث و زجر نیست که«امّا الارشاد و امّا البعث و الزجز» مسألۀ ارشاد و بعث و زجر، در طول یکدیگر واقع شده اند و با هم هیچ گونه منافاتی ندارند. یک وقت مولا به عنوان مولویت، بعث می کند، یک وقت طبیب به عنوان ارشاد، بعث می کند، یا مبلغ به عنوان ارشاد، بعث می کند، به عنوان ارشاد زجر می کند.

(سؤال... و پاسخ استاد): مسألۀ استحقاق عقوبت یک معنای دیگری است. بحث ما اینجا در این است که آیا مفاد هیئت افعلی که یک مرشد«فی مقام الارشاد» بکار می برد، با هیئت افعلی که یک مولا در مقام مولویت بکار می برد، از نظر مستعمل فیه، دو مستعمل فیه دارد: یکی مستعمل در موضوع له است و دیگری مستعمل در غیر موضوع له است، لذا تمام هیئتهای«افعل» ی که مرشدین به کار می برند، استعمالات مجازیه خواهد بود، چون در موضوع له استعمال شده است ؟ درحالی که می بینیم واقعیت بر خلاف این است. هیئت«افعل» در تمامی این مواقع و مقامات، در همان بعث و زجر بکار رفته است و آن چه با مسألۀ اعتبار قدرت، ارتباط دارد، خود بعث و زجر است.

شاهد بر اعتبار قدرت در اوامر ارشادیه

اگر بخواهیم شاهدی هم پیدا بکنیم که مسأله را روشن بکند، آیا شما اوامر طبیب را ارشادی نمی بینید؟ چرا. اگر یک طبیبی یقین دارد که این مریض قدرت بر انجام این نسخه را ندارد، می تواند امر ارشادی نسبت به او صادر کند؟ این مخاطب مریض که طبیب در مقام ارشاد به او می گوید: «این نسخه را عملی کن» اگر طبیب یقین دارد که قدرت بر انجام این نسخه را ندارد، آیا از نظر عقل و عقلا جایز است که به صورت امر ارشادی، او را مأموربه امر ارشادی بکنند؟ پس شما که می فرمایید: در اوامر ارشادیه هیچ قدرتی اعتبار ندارد باید هیچ فرقی نباشد بین مریضی که قدرت بر استعمال و استفاده و انجام نسخه را دارد و آن مریضی که طبیب«یعلم بانّه لا یقدر علی استعمال هذه النسخه» درحالی که می بینیم در مقام ارشاد هم صحیح نیست به آدم عاجز و غیر قادر ولو به صورت امر ارشادی، کسی امر صادر بکند و این دلیل بر این است که هیئت«افعل» در مقام ارشاد هم همان معنای اولی خودش را که عبارت از بعث و تحریک است تغییر نداده است.

بعث و تحریک با مسألۀ قدرت اعتبار دارد. بعث و تحریک نیاز به قدرت دارد و با