سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 121

الکتاب» مثل این که فرض کنید زبانش بند آمد، دیگر اصلا قدرت بر قرائت و تکلم نداشت. عدم قدرت، مستوعب تمام وقت است و تمام زمان را فراگرفته است، اینجا هم همین مسألۀ اصاله البرائه به همان صورتی که عرض کردیم، پیاده می شود. برای این که آن انسانی که در مجموعۀ وقت، قدرت بر قرائت الفاتحه ندارد و درعین حال شک دارد که آیا جزئیت فاتحه، یک جزئیت مطلقه است یا اختصاص به حال تمکن دارد، نتیجۀ شکش این است که شک دارد که آیا امروز با این شرایط «یجب علیه الصلاه ام لا؟» دیروز چون قادر بوده و نماز برایش واجب است یا فردا چون قادر می شود و نماز برایش وجوب پیدا می کند، اینها که با هم ملازمه ندارد. هرروزی یک حکم خاصی دارد. هر وقتی یک تکلیف خاصی دارد. ممکن است کسی مثلا در مجموع بین الطلوعین خواب باشد«و لم یکن مکلفا بصلاه الصبح» اما این ملازم با این نیست که برای نماز ظهر هم مکلف نباشد، برای این که در ظهر دیگر خواب نیست.

بالاخره در این فرض هم اگر عدم قدرت، مجموعۀ وقت«من اول الوقت الی آخر الوقت» را احاطه کند و در هیچ جزئی از اجزای وقت، قدرت بر قرائت فاتحه الکتاب نداشته باشد، اینجا هم شک دارد امروز که قادر نیست«هل یکون مکلفا بالصلاه، هل یجب علیه الصلاه» نسبت به بقیۀ اجزا«او لا یجب علیه الصلاه» از باب اینکه این تکلیف امروز، تکلیف مستقلی است و هیچ ملازمه ای با روز گذشته و روز آینده ندارد و هر واقعه ای استقلال دارد. شما امروز مشکوک در تکلیف هستید، آنوقت اصاله البرائه العقلیه در اینجا جریان پیدا می کند. لازمۀ برائت عقلیه«عدم وجوب الاتیان ببقیه اجزاء الصلاه فی هذا الیوم الذی یکون فی جمیع الوقت غیر قادر علی قرائه الفاتحه». این صورتش هم ظاهرا واضح است که اصاله البرائه به طور کلی از این نفی تکلیف می کند.

بررسی جریان برائت در صورت عدم قدرت در قسمتی از وقت

«انما الاشکال و الکلام» در یک فرض سوم است که اگر در یوم واحد، یک قسمت را قدرت داشت بر اتیان جزء، لکن مأموربه را انجام نداد و در بقیۀ وقت که می خواست مأموربه را انجام دهد، قدرت بر اتیان جزء از او گرفته شد. مثل این که ظهر قدرت داشت که نماز را با فاتحه الکتاب بخواند، مسأله ای برای او بوجود نیامده بود، لکن بعد از گذشتن یکی دو ساعت، نسبت به بعضی از اجزاء مأموربه، حالت عدم تمکن و عجز بر