سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 128

مقابل مخالفت تکلیف مولی آیا معذوریتی دارید یا معذوریتی ندارید؟ اینجا عقل حکم به احتیاط می کند و می گوید: تا احراز معذوریت نشود در برابر مخالفت تکلیف مولی برای شما عذری نخواهد بود.

مقایسۀ شک در جزئیت به مسأله شک در قدرت بنابر لزوم احتیاط

حالا کسی ما نحن فیه را به مسألۀ شک در قدرت مقایسه کند و بگوید: همان طوری که اگر شما در مسألۀ شک در قدرت شک می کردید در این که قدرت وجود دارد یا ندارد، عقل حکم به احتیاط می کرد و همه اتفاق داشتند بر اینکه به مجرد شک در قدرت، برائت عقلی نمی تواند جریان پیدا کند، ما نحن فیه هم همین طور باشد برای این که ما نحن فیه هم تقریبا شبیه همان مسألۀ شک در قدرت است. شما اینجا نمی دانید وضع این جزء چگونه است ؟ نمی دانید جزئیت این جزء به چه صورت است ؟ نمی دانید ارتباط این جزء با مأموربه به چه کیفیتی است ؟ لذا همان طوری که آنجا احتیاط ، واجب است، در ما نحن فیه هم به عنوان شباهت و مقایسۀ با آنجا بگوییم: احتیاط ، واجب است. چه فرق می کند بین ما نحن فیه و بین مسألۀ شک در قدرت ؟

لکن جوابش این است که فرق بین ما نحن فیه و بین مسألۀ شک در قدرت روشن است. در مسألۀ شک در قدرت، شما می دانید که تکلیف به شما توجه پیدا کرده است، می دانید که تکلیف گریبان شما را گرفته است و شک شما در رابطۀ با خود تکلیف نیست، شک شما در رابطۀ با معذوریت و عدم معذوریت است. یعنی آنجا می دانید که تکلیف در جای خودش استوار ایستاده است، بحث در این است که شما در رابطۀ با مخالفت این تکلیف، آیا معذورید یا نه ؟ اگر قدرت داشته باشید، معذور نیستید، اگر قدرت نداشته باشید، معذور هستید. پس شما در حقیقت در مقابل یک تکلیف مسلّم معلوم متوجه به شما هستید و شک شما در وضع خودتان است نمی دانید که آیا در مخالفت معذورید یا معذور نیستید، اینجا عقل حکم به احتیاط می کند. اما در ما نحن فیه آیا مسأله به این صورت است ؟ آیا شما تکلیف مسلّم معلوم دارید؟ کدام تکلیف مسلّم معلوم به شما توجه پیدا کرده است ؟ تردید و شک شما در رابطۀ با اصل تکلیف است. نمی دانید حالا که نسبت به بعضی از اجزاء، عاجز شده اید و قدرت از شما گرفته شده، آیا نسبت به بقیۀ اجزاء، تکلیفی به شما توجه پیدا کرده و یا توجه پیدا نکرده است ؟