سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 13

اما با توجۀ به دو مطلب که تقریبا دنباله هم شناخته می شود ممکن است یک کاری بکنیم که مانع را در رابطۀ با عدم قرار بدهیم منتها بدون اینکه برای عدم، تأثیر و تأثّر قائل باشیم در حقیقت، همان معنای اول را منتها نه به نحوی که برای عدم، تأثیر و تأثّری قائل بشویم.

خصوصیت مانع در امور تکوینی

مقدمتا این مطلب را تصوّر بکنیم: در امور تکوینی وقتی که یک شیء اتصاف به مانعیت پیدا می کند، خارجا می بینیم که این مانع نمی گذارد آن ممنوع تحقّق پیدا بکند، مضاد با تحقّق ممنوع است در همین مثال معروف اگر مثلا نار بخواهد تأثیر در احراق بکند، اینجا گفته اند که رطوبت، مانعیت از این تأثیر دارد. اگر یک چوب تری را روی آتش هم قرار بدهید، متصل با آتش هم قرار بدهید، احراق تحقّق پیدا نمی کند. این مسأله ملموس و محسوس است که ما می بینیم که با وجود رطوبت، احراق، غیر متحقّق است.

ما حسّ می کنیم این معنا که نار با تمام عظمتش، اگر مواجۀ با رطوبت شد نمی تواند در احراق تأثیر داشته باشد. اگر در اینجا شما مانعیت را به مضاده تفسیر بکنید، یک معنای وجدانی و یک معنای محسوس است، اما در باب امور اعتباریه، مثل صلاه، شما می گویید: حدث، مانع از تحقّق صلاه است. مگر صلاه چیست ؟ مگر صلاه همین نیست که«افتتاحها التکبیر و اختتامه التسلیم»؟ مگر صلاه عبارت از این افعال و اقوال و حرکات و اوراد نیست ؟ آیا صلاه چیز دیگری است یا صلاه همین است ؟ اگر صلاه همین است، ما می بینیم که این صلاه با وجود این حدث، تحقّق پیدا کرده، در عین اینکه این حدث، موجود شده، در عین اینکه این مانع، تحقّق پیدا کرده، ما با چشم می بینیم که صلاه هم تحقّق کرد، الله اکبر گفته شد، قرائه الفاتحه و هکذا سایر الافعال و الاقوال و الاوراد همه تحقّق پیدا کرد، پس اینکه شما می گویید: حدث، مضاد با صلاه است، اگر روی همین معنا بخواهیم جمود پیدا بکنیم و هیچ مسأله ای زاید بر این وجود نداشته باشد، از شما سؤال می کنیم که«ما معنی الصلاه ؟» شما صلاه را به این ده جزء تفسیر می کنید. ما هم در مقابل شما می گوییم که آیا وجود حدث، مانع از تحقّق این اجزای دهگانه است ؟ ما که بالعیان می بینیم هیچ مانعیتی ندارد، در عین اینکه حدث تحقّق پیدا کرده، این اجزای دهگانه هم به همین مقدار، تحقّق پیدا کرده، مثل مسألۀ رطوبت و احراق نیست، آنجا