سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 132

مأموربه کامل را نداریم. پس بساط آن علم تفصیلی به واسطۀ آمدن عجز برچیده شد، اما آنکه مشکوک به شک بدوی است و ما الان گرفتار آن هستیم، این است که با این شرائط فعلی که ما از بعضی اجزاء عجز داریم، آیا تکلیف به بقیه الاجزاء و وجوب اتیان به باقی اجزاء، گریبان ما را گرفته است و یا گریبان ما را نگرفته است ؟ اینجا که ما یک علم تفصیلی به این صورت و یک شک بدوی به این کیفیت داریم، چطور می توانیم اینجا را با مسألۀ علم اجمالی مقایسه کنیم که آنجا یک علم اجمالی روشنی است ؟

علم اجمالی دو تا تکلیف آورده است: یک تکلیف به عنوان عروض اضطرار از بین رفته است و تکلیف دیگر با اضطرار، هیچ گونه منافاتی نداشته است. آیا مقایسۀ ما نحن فیه به مسألۀ علم اجمالی و عروض اضطرار بعد از منجّزیت علم اجمالی، به نظر شما صحیح می رسد؟

به عبارت دیگر: آن ملاکی که در مسألۀ علم اجمالی وجود داشت، آن ملاک در ما نحن فیه وجود ندارد. در مسألۀ علم اجمالی اگر از ما پرسیدند: چرا مخالفت قطعیه حرام است ؟ چرا اتیان به آن طرف دیگر جایز نیست ؟ می گوییم: «لاجل العلم الاجمالی و منجزیه العلم الاجمالی». اما اگر در ما نحن فیه از ما سؤال کردند: به چه دلیل اتیان به بقیۀ اجزاء بر شما واجب است و از چه طریقی شما ملزم به اتیان بقیۀ اجزاء شدید؟ ما چه جواب بدهیم ؟ به چه ملاکی این مسألۀ وجوب اتیان به بقیۀ اجزاء را مطرح کنیم ؟ ما که علم اجمالی نداریم. اینجا یک شک بدوی به تمام معنی داریم و شک بدوی هم مجرای اصاله البرائه است.

پس معلوم شد که این مقایسه هم مقایسۀ ناتمامی است و ماحصل بحث این شد که در تمام فروض ثلاثه ای که دیروز و امروز ذکر کردیم، هیچ مانعی از جریان برائت عقلیه مشاهده نمی شود و این مقایسه ها به نظر ناتمام می رسد. حالا ببینیم برائت شرعیه در اینجا چطور می تواند نقش داشته باشد که در کلام مرحوم آخوند(ره) هم اشاره ای به صورت لا یقال، فانه یقال به این مطلب شده است. ان شاء الله ملاحظه بفرمایید برای بعد.

پرسش:

1 - آیا در صورت عدم قدرت در قسمتی از وقت، برائت عقلیه جاری می شود؟ توضیح دهید.

2 - مبنای امام(ره) را در باب انحلال خطابات کلیه با شاهد آن بیان کنید.