سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 136

باشد. پس چه مانعی دارد که در آن حیث رفعی، حدیث رفع نقش داشته باشد اما آن حیث اثباتی، خارج از مورد حدیث رفع باشد.

لکن یک نکته ای در اینجا هست و آن این است که از عناوینی که به بحث ما ارتباط دارد، دو عنوان در حدیث رفع ذکر شده است: یکی عنوان«ما لا یعلمون» است که این از یک جهت منطبق بر ما نحن فیه است و یکی عنوان«ما لا یطیقون» است که آن از جهت دیگر منطبق بر ما نحن فیه است. این دو عنوان هرکدام به یک تناسبی در ما نحن فیه جریان دارند. «رفع ما لا یطیقون» می گوید: اگر یک جزئی را شما قدرت بر انجامش نداشته باشید، عاجز از انجام جزء باشید، خیال نکنید که در همان حالی هم که عاجز هستید حتما باید این جزء را اتیان کنید. «رفع ما لا یطیقون» این نقش را دارد که اگر یک چیزی از طاقت شما بیرون بود، اگر یک چیزی از محدودۀ قدرت شما خارج بود، این از شما مرفوع است. شما خیال نکنید در عین اینکه طاقت ندارید باز هم مکلفید، در عین اینکه قدرت ندارید باز هم آن غیرمقدور، گریبان شما را می گیرد. لذا«رفع ما لا یطیقون» این نقش را دارد که می گوید در حال عدم تمکّن از جزء در آن حال، لازم نیست که شما اتیان به جزء کنید.

اما جهت دیگر در«ما لا یعلمون» این است که چون نمی دانیم که این شیء جزئیّت مطلقه دارد یا جزئیّتش اختصاص به حال تمکّن دارد لذا نمی دانیم که آیا اتیان به بقیۀ اجزاء در حال عدم تمکّن از این جزء واجب ام لا، یعنی همان که قاعدۀ قبح عقاب بلابیان در او جاری می کردیم، همان که برائت عقلیّه در او جاری می کردیم و می گفتیم:

نمی دانیم که الان مکلف به اتیان به بقیۀ اجزاء هستیم یا نه و چون دلیلی بر لزوم اتیان به بقیۀ اجزاء وجود ندارد، قاعدۀ قبح عقاب بلابیان پیاده می شود. چه مانعی دارد که ما حدیث رفع را پیاده کنیم و حکم کنیم به اینکه چون شما نمی دانید بقیۀ اجزاء در حال عدم تمکّن از این جزء وجوب دارد یا ندارد«رفع ما لا یعلمون» می آید که هم جنبۀ رفعی و هم عنوان امتنان دارد برای اینکه یک تکلیفی را از دوش ما برمی دارد و می گوید: در حال عدم تمکّن از این جزء، اتیان به بقیۀ اجزاء، لازم نیست. پس اگر مسأله را به این صورت پیاده کنیم همان طوری که قاعدۀ قبح عقاب بلابیان جریان پیدا می کند، حدیث رفع هم جریان پیدا می کند و اشکالی در این رابطه وجود ندارد.

پس«ما لا یطیقون» یک جهت را درست می کند و آن این است که شما خیال نکنید که