سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 137

اگر از یک جزئی عاجز شدید با اینکه عاجز هم هستید باید اتیان کنید. «ما لا یطیقون» این را برمی دارد. می گوید: هرچه از دایرۀ طاقت و قدرت شما بیرون رفت، این مرفوع است. پس در حال عجز جزئیّتش کنار می رود و لزوم اتیانش کنار می رود، اما مطلب اینجا تمام نمی شود برای اینکه آنچه ما در آن تردید داریم، آنچه که متعلق شک ماست، این است که الان از این جزء عاجز هستیم و«ما لا یطیقون» می گوید: در حال عجز، اتیان به جزء لازم نیست. آیا اتیان به بقیۀ لزوم دارد یا ندارد؟ «نحن لا نعلم ذلک» اینجا عنوان «ما لا یعلمون» پیاده می شود و به همان تقریبی که در جریان برائت عقلیّه شما مشی کردید، به همان تقریب در اینجا«رفع ما لا یعلمون» را پیاده کنید نه عنوان وضعی در او هست و نه خلاف امتنانی در پیاده شدن«رفع ما یعلمون» به نظر می رسد. این بحثها دربارۀ برائت بود.

بررسی جریان استصحاب در مورد شک در جزئیت مطلقه یا مختصه

و اما مسألۀ استصحاب؛ اصل بحث ما آنجایی است که جزئی متعذر باشد و ما شک داشته باشیم در جزئیّت مطلقه یا مختصّه به حال تمکّن و مورد اشکال هم بیشتر آنجایی است که در اول وقت تا یکی دو ساعت انسان قدرت بر اتیان جزء داشته باشد و بعد «عرض له العجز» و قدرت از او سلب بشود و نسبت به بعضی از اجزاء، حالت عدم تمکّن پیدا کند. ما گفتیم: برائت کاملا جریان دارد. آیا استصحاب هم جاری می شود؟ در استصحاب چند تقریر وجود دارد و استصحاب را می شود به أنحای مختلفه تقریر کرد. ما باید یک یک از این انحاء را ملاحظه کنیم ببینیم که آیا استصحاب جریان دارد یا جریان ندارد.

یکی از این تقریرها مبتنی بر یکی از دو مبنایی است که در باب وجوب اجزاء اختیار شده است. یک مبنا این است که ما اجزاء را واجب به وجوب غیری می دانیم. یعنی برای اجزاء مأموربه، عنوان مقدمیّت قائل هستیم و چون مقدمۀ واجب را واجب غیری می دانیم لذا اجزاء مأموربه هم وجوب غیری دارد، «رکوع واجب بالوجوب الغیری، سجود واجب بالوجوب الغیری و هکذا». لذا روی این مبنا می گوییم: قبل از آنکه مثلا نسبت به فاتحه الکتاب، تعذّر پیدا بشود و حالت عدم تمکّن به وجود بیاید، یعنی در آن دو ساعت اول وقت که این مکلف می توانست یک نماز کامل مشتمل بر تمامی اجزاء را