سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 149

چیست ؟

به عبارت روشن تر: در باب استصحاب باید بین قضیۀ متیقنه و قضیه مشکوکه مغایرت تحقق نداشته باشد، فقط مغایرتی که بین این دو هست، مغایرت زمانی است.

قضیۀ متیقنه مال اول صبح است، قضیۀ مشکوکه مثلا برای ظهر است، اما از نظر موضوع و محمول، سر سوزنی بین قضیۀ متیقنه و قضیۀ مشکوکه نباید اختلاف وجود داشته باشد.

با توجه به این مطلب، از شما سؤال می کنیم که اینجا قضیۀ متیقنه شما کدام است ؟ و قضیۀ مشکوک شما کدام است ؟ قضیۀ مشکوکه شما این است: الان که فاتحه الکتاب متعذّر شده است، آیا بقیه الاجزاء یک وجوب نفسی دارد یا ندارد؟ ما روی این داریم بحث می کنیم که با تعذّر فاتحه الکتاب آیا باقی الاجزاء واجب ام لا؟ باقی الاجزاء واجب، به چند وجوب واجب ؟ لابد به یک وجوب. آیا بقیه الاجزاء وجوب نفسی دارد یا ندارد؟ یک وجوب نفسی متعلّق به بقیه الاجزاء بعد تعذر الفاتحه شده است یا نشده است ؟

وجود تغایر بین قضیۀ مشکوکه و متیقنه در ما نحن فیه

پس نتیجه این شد که قضیۀ مشکوکۀ شما، تعلق یک وجوب است به عنوان باقی الاجزاء و به عنوان بقیه الاجزاء. قضیه متیقنۀ شما کدام است ؟ قضیۀ متیقنۀ شما عبارت از این بوده است که رکوع به تنهایی وجوب غیری داشته، سجود به تنهایی وجوب غیری داشته است، تشهّد به تنهایی وجوب غیری داشته، به عبارت روشن تر: در قضیه متیقنۀ شما وجوبات متعددۀ غیریه است برای اینکه عنوان وجوب غیری، عنوانی است که قائم به مقدمه است. هرچیزی که عنوان مقدمیت پیدا بکند، یک وجوب غیری دارد. مثل باب شرایط که می گویید: وضو گرفتن، یک وجوب غیری دارد، طهاره الثوب هم یک وجوب غیری دیگر دارد، طهارت بدن، یک وجوب غیری سوّم دارد، نه اینکه مجموع المقدمات یک وجوب غیری داشته باشد. ملاک وجوب غیری، مقدمیت است. وضو، یک مقدمۀ کامل است پس یک وجوب غیری کامل دارد. طهارت لباس، یک مقدمه کامل است پس یک وجوب غیری کامل دارد.

وقتی که در باب شرایط مسأله به این صورت شد، در باب اجزاء هم اگر ما قائل به مقدمیّت اجزاء و وجوب غیری اجزاء بشویم، مسأله به این صورت است. اینطور نیست