سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 153

که زید، غیر از آن زید باشد، شخصیت آن، غیر از شخصیت این باشد، لذا استصحاب بقای وجوب اکرام زید جریان پیدا می کند.

قائل در این تقریر می گوید: همان طوری که شما استصحاب بقای کرّیت را جاری می دانید و استصحاب وجوب اکرام زید را جاری می دانید چرا به ما نحن فیه که رسیدید می خواهید استصحاب را مورد مناقشه قرار بدهید؟ صلاه که واجب بود ولو اینکه ده جزء داشت، الان که یک جزئش متعذّر شده است، شک می کنیم وجوب صلاه باقی هست یا باقی نیست ؟ چه مانعی دارد که استصحاب بقای وجوب صلاه را جاری بکنیم ؟ نه به صورت قدر جامع که در تقریر اول ذکر شد، بلکه به عنوان وجوب نفسی، به عنوان وجوب استقلالی. همان وجوب اولیه ای که برای صلاه مشتمل بر ده جزء ثابت بود، حالا به استصحاب برای نماز نه جزئی ثابت بکنیم. این نقص ده جزء به نه جزء، ضربه ای به استصحاب نمی زند. همان طوری که در مثال کرّیت یا وجوب اکرام زید، آن تبدّل حالات و نقص مقدار یا نقص عضو، ضربه ای به استصحاب وارد نمی آورد. فرقی بین ما نحن فیه و بین آن مثالها نیست.

تفاوت بین کلیات و شخصیات از نظر اجرای استصحاب

یکی از اشکالاتی که به این تقریر متوجه است این است که بین ما نحن فیه و بین آن دو موردی که ما نحن فیه را به آن دو مورد تشبیه کردید فرق وجود دارد، و فرقش هم مستند به این است که در باب کلیات، یک ملاک خاصی وجود دارد و در باب شخصیّات، یک ملاک دیگر: در باب شخصیّات هرچه حالت، تبدّل پیدا بکند، آن شخصیت محفوظ است. آن شخصیتی که متکلم از خودش تعبیر به "من" می کند، در جمیع حالات محفوظ است. من موقعی که متولد شدم، من موقعی که طفل بودم، من موقعی که بالغ شدم، من موقعی که جوان بودم، من موقعی که پیر شدم، من موقعی که سالم بودم، من موقعی که گرفتار کسالت شدم، همۀ اینها موضوعش "من" و این شخصیت است. دربارۀ دیگران هم همین طور است«وَ سَلامٌ عَلَیْهِ یَوْمَ وُلِدَ وَ یَوْمَ یَمُوتُ وَ یَوْمَ یُبْعَثُ حَیًّا» موضوع، شخص است، شخص در تمام این حالات محفوظ است، و شخصیت با تبدّل حالات از بین نمی رود. لذا در روز قیامت هم که محشور می شود همین محشور می شود«یَوْمَ یُبْعَثُ حَیًّا» بعث به همین«هو» تعلّق می گیرد و به همین شخص