سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 165

و همین طور سایر اعمال و افعال نماز.

پس ما کاری به مرکب تام نداریم که شما گریبان ما را بگیرید و اشکالات دیروز و امروز را متوجه بکنید. ما موضوع را ما عدای فاتحه قرار می دهیم. می گوییم: ما عدای فاتحه، «کانت واجبه للوجوب النفسی الانبساطی» البته فاتحه هم وجوب داشته است، لکن وجوب فاتحه به علت تعذّر از بین رفته است. اما حالا که تعذّر برای فاتحه پیش آمد و وجوب نفسی انبساطی فاتحه کنار رفت، شک می کنیم که آیا وجوب نفسی انبساطی بقیه الاجزاء از بین رفت یا نرفت ؟ چه مانعی دارد که استصحابش را جاری بکنیم ؟ اینجا دیگر تسامح عرفی هم نمی خواهد، موضوع هم عوض نشده است. همین بقیه الاجزاء نه جزء بدون فاتحه، «کانت واجبه بالوجوب النفسی الانبساطی» و الان شک داریم در بقای وجوب نفسی انبساطی، استصحاب می کنیم بقای وجوب نفسی انبساطی را. چه اشکالی در این استصحاب شما ملاحظه می کنید؟

اشکال وجوب نفسی انبساطی

اشکالی که به این هست البته یکی مبنایی است که ما اصلا وجوب نفسی انبساطی را قبول نداریم، و وجهش هم مراعات دو مطلب است: یک مطلب این است که ما گفتیم:

این مرکبات اعتباریه مثل صلاه و اشباه صلاه، ولو اینکه حقائق مختلفه هستند، و حتی از مقولات مختلفه هستند، مقولاتی که از نظر تکوین، غیرقابل اجتماع و غیرقابل جمع است. اما درعین حال، مولای آمر در مقام اعتبار اینها را شیء واحد دیده است، و در عالم اعتبار با دید وحدت به این مرکب نگاه کرده است. وقتی که می گفت: «الصلوه معراج المؤمن» صلاه را یک امر می دیده است. وقتی که می گفت: «أَقِیمُوا الصَّلاهَ » و امر خودش را متوجه صلاه کرده، صلاه را با دید وحدت و با لحاظ وحدت ملاحظه کرده است. اگر معنای مرکب اعتباری این باشد که مولا با لحاظ وحدت اینها را ملاحظه کرده باشد، دیگر انبساط یعنی چه ؟ انبساط ، فرع تعدد است. انبساط ، فرع تکثّر است. اما وقتی که خود مولا در مقام امر به صلاه و گفتن«أَقِیمُوا الصَّلاهَ » صلاه را یک امر دیده است، و یک مطلب ملاحظه کرده است دیگر چه معنا دارد که بگوییم: با تعدد این اجزاء، امر بر این اجزاء انبساط پیدا می کند؟ مولا تعدد ملاحظه نکرده است، تکثّر را ندیده است تا امر آن انبساط بر متعدد و متکثّر بشود.