سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 178

این بود که«فی کل عام یا رسول الله ؟» آیا این حجی که خداوند واجب کرده است، باید در هرسال یک فردش را در خارج ایجاد کرد؟ آیا تعدّد افراد لازم است یا اینکه مثلا یک مرتبه کافی است ؟ پس مورد سؤال و مسأله ای که این عبارت در رابطۀ با او واقع شده است، مسأله طبیعت به لحاظ افرادش است، نه طبیعت مرکّب به لحاظ اجزائش. البته بعد عرض می کنیم که ممکن است کسی توهم بکند که ولو اینکه مورد روایت، طبیعت ذات افراد است، چه مانعی دارد که حکم در روایت تعمیم داده بشود؟ لکن آن یک بحث دیگری است. اجمالا با ملاحظه این جریان، دیگر مسأله با طبیعت ذات افراد ارتباط پیدا می کند.

حالا دو نکته دیگر را ذکر می کنیم که با توجه به آن دو نکته، ببینیم معنای این عبارت چه می شود و آیا با معنایی که دیروز مستقلا ذکر کردیم تغییر می کند یا تغییر نمی کند؟

تفاوت اوامر و نواهی متعلقه به طبایع از نظر امتثال

در اصول بین اوامر و نواهی این فرق را قائل شدیم که در باب اوامر اگر امری تعلّق به یک طبیعتی گرفت و یک ماهیّتی مأموربه واقع شد، در مقام امتثال و در مقام موافقت چه چیزی لازم است ؟ آنجا گفته اید که یک فرد از افراد طبیعت کافی است. یک مصداق از مصادیق طبیعت کفایت می کند. به خلاف باب نواهی که در باب نواهی، انزجار از تمام افراد لازم است. اما در باب اوامر مولا طبیعت را می خواهد و یک فرد، تمام الطبیعه است. اینطور نیست که یک فرد بعض الطبیعه باشد و جزء من الطبیعه باشد. زید، یک انسان کامل است. زید، یک طبیعت انسان به تمام معناست و لذاست که در منطق هم بحث شده که کلّی طبیعی وجودش همان وجود افراد است، یعنی یک فرد کفایت می کند برای اینکه کلی طبیعی در خارج تحقق پیدا کرده باشد.

پس این نکته را در اصول بحث کردیم و در باب اوامر این مسأله را پذیرفتیم که اگر یک طبیعتی مأموربها واقع شد، وجود یک فرد، کفایت می کند. طبعا در مورد تطبیقش با این جریان بعد از آنکه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: «انّ الله کتب علیکم الحج» معنایش این است که این طبیعت، مأموربها قرار گرفته است، این ماهیت از ناحیۀ خداوند، متعلق امر واقع شده است، و لازمۀ این معنا این است که اگر کسی یک بار حج را انجام بدهد و در یک سال این طبیعت را در خارج موجود بکند، امتثال«ان الله کتب