سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 183

علاوه اشکالات دیگری هم در کار است، و آن این است که اگر ما بخواهیم این حکم را در مرکّب ذات اجزاء بیاوریم، چاره ای نداریم جز اینکه مای در«ما استطعتم» را مای موصوله بگیریم. باید بگوییم: «فأتوا من تلک الاجزاء مقدار الاستطاعه» نه زمان الاستطاعه، آنوقت نمی شود در یک تعبیر«ما» هم مای موصوله باشد نسبت به مرکب ذات اجزاء، و هم مای زمانیه باشد، نسبت به طبیعت ذات افراد. پس بالاخره این روایت با ملاحظۀ وقوعش در ذیل آن جریان هیچ گونه ارتباطی به ما نحن فیه پیدا نمی کند و ما نمی توانیم از این روایت مسألۀ وجوب اتیان به بقیه الاجزاء را که مورد بحث اولی ماست، استفاده بکنیم.

بررسی روایت علویۀ«المیسور لا یسقط بالمعسور»

روایت دوم که روایت علویه است و از امیر المؤمنین(علیه السلام) بطور ارسال نقل شده است، چنین است:

«المیسور لا یسقط بالمعسور». چیزی که میسور است، ابتداء، هم طبیعت ذات افراد را می گیرد و هم مرکّب ذات اجزاء را می گیرد برای اینکه می توانیم بگوییم: «المیسور من افراد الطبیعه» یا«المیسور من اجزاء الماهیه المرکبه» و چون قید هیچ کدام در آن ذکر نشده است، عمومیت دارد. المیسور مثل کلمه شیء می ماند که گفتیم: شیء یک معنای عامی دارد. طبیعت مرکب و ذات افراد هردو را شامل می شود. ظاهر المیسور هم ابتداء این است: «المیسور من افراد الطبیعه لا یسقط بالمعسور من افراد الطبیعه» یعنی اگر یک طبیعتی مأموربه شد، شما می بینید که بعضی از این افراد طبیعت برای شما غیرمقدور است، لکن بعض دیگر از افراد طبیعت برای شما مقدور است، آن مقدور از افراد طبیعت بواسطۀ غیرمقدور از افراد طبیعت از عهده شما ساقط نمی شود.

عین همین معنا را در طبیعت مرکبۀ ذات اجزاء می توانیم پیاده بکنیم، بگوییم:

«المیسور من اجزاء الطبیعه المرکبه لا یسقط بالمعسور من اجزاء الطبیعه المرکبه» اگر یک طبیعت مرکبه مأموربها قرار گرفت و شما می بینید یک قسمت از این اجزاء، برای شما مقدور است و یک قسمت، غیرمقدور است، آن قسمت مقدور به سبب آن قسمت غیر مقدور از عهدۀ شما ساقط نمی شود. پس عنوان المیسور به حسب ظاهر یک عنوان عام است.