سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 191

انجام بدهم، جزء دهم حالا متعذّر شده. می خواهیم ببینیم با تعذّر این، آیا تمام این مسائل کنار می رود؟ روایت می گوید: نه، «المیسور لا یسقط بالمعسور». شبهه می گفت که قبلا این نه جزء بر ذمۀ شما نبوده، گفتیم: بله، نه جزء به عنوان نه جزئی و بعنوان اینکه مأموربه عبارت از نه جزء است، به ذمۀ ما نبوده، لکن ما به عنوان کاری نداریم. در حقیقت مسأله مثل اینکه یکی از فروع باب دین است. مسأله این است که من وظیفه داشتم تکبیر انجام بدهم، نیت صلاه بکنم، همۀ خصوصیات را انجام بدهم و این به صورت دینی بر عهدۀ من ثابت بوده. حالا می خواهیم ببینیم اگر فاتحه الکتاب تعذّر پیدا کرد، آیا این کنار می رود یا نه ؟ چه نقصی در«المیسور لا یسقط بالمعسور» وجود دارد؟ مأموربه ما نه جزء شد. این نه جزء، تمام المأموربه است، تمام الدین است. اینکه در سابق عنوان تمام الدینی نداشته، بلکه عنوان بعض الدین داشته ما به بعض و کلش کاری نداریم، ما در اصل دین داریم بحث می کنیم. کأنّ کانت ذمتنا مشغوله بالاتیان بمثل السجود و الرکوع و اشباههما، روایت می گوید حالا که ذمه ات مشغول شد، بواسطۀ تعذّر فاتحه الکتاب و نماز ده جزئی، آنکه به ذمۀ شما بوده در جای خودش ثابت بوده، آنکه به ذمه شما بوده از ذمه شما سقوط نمی کند و کنار نمی رود.

(سؤال... و پاسخ استاد): آنکه در«المیسور لا یسقط بالمعسور» مطرح است، مسأله ی اشتغال ذمۀ شماست. اما این اشتغال از چه طریقی ثابت شده، از راه چه امری آمده، از راه چه دلیلی پیش آمده ؟ اینها دیگر در«المیسور لا یسقط بالمعسور» نقش ندارد، آنکه نقش دارد ذمۀ شما و مدیون بودن ذمۀ شما، و این دین باقی است و با تعذّر، این دین از بین نمی رود. در مسألۀ سقف گفتیم: کاری نداریم که این بقای سقف از چه راهی پیدا شده. مسأله این است که این سقف فی محله باق. اما حدوثش به چه کیفیت بوده، بقایش به چه کیفیتی است ؟ آن یک بحث خارجی است. آن دیگر به حیثیت بقای سقف و عدم سقوط سقف کمترین ارتباطی نمی تواند داشته باشد. لذا با اینکه نه جزء بعنوان بعض المأمور به بر عهدۀ شما ثابت بوده، لکن ما به عنوان کاری نداریم، همین مقدار که ذمۀ شما مدیون بوده، مشغول بوده و اتیان به این اجزا برایش لازم بوده، این عنوان«لا یسقط » را کاملا در معنای حقیقی خودش و معنای ظاهر خودش باقی نگه می دارد.

پس اینطور شد که با حفظ همۀ خصوصیاتی که در این روایت وجود دارد و با التزام