سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 192

به ظاهر این روایت و عدم حذف، عدم تقدیر، هیچ یک از مسائل خلاف ظاهر را اگر نخواهیم در این روایت ملتزم بشویم، انصاف این است که این روایت در ما نحن فیه از نظر دلالت قوی خواهد بود. لکن این احتمالات دیگری هم در معنای این روایت داده شده، که آن احتمالات مستلزم التزام به یک خلاف ظاهر و یا مسائلی از این قبیل خواهد بود.

برگشت ضمیر«لا یسقط » به حکم میسور

یکی از احتمالات این است که کسی اینطور معنا کند، مرحوم آخوند هم تقریبا اینطور معنا کرده اند، گفته اند: «المیسور لا یسقط » این ضمیر فاعلی در«لا یسقط » به خود میسور به تنهائی برنمی گردد، بلکه به میسور بما له من الحکم، برمی گردد کأنّ اینجوری می شود: «المیسور بما له من الحکم لا یسقط بالمعسور» که عنوان را روی حکم المیسور آورده اند، حکم المیسور را بیان کرده اند. ایشان این را به روایت لا ضرر و لا ضرار تشبیه کرده اند و وجه شبه را اینجوری بیان کرده اند، فرموده اند: همان طوری که در«لا ضرر و لا ضرار» نفی و یا نهی، روی خود ضرر و ضرار نیست، بلکه ضرر بما له من الحکم، آن هم اعم از حکم تکلیفی و حکم وضعی ملاحظه شده، که معنای لا ضرر در حقیقت اینطور می شود، که«لا حکم ضرریّا» نه حکم تکلیفی، و نه حکم وضعی. همان طوری که در لا ضرر، حکم، ملاک و مناط است، در«المیسور لا یسقط بالمعسور» هم شما باید پای حکم را در کار بیاورید، یعنی کأنّ می گوید: «حکم المیسور لا یسقط بالمعسور» حکم المیسور به سبب معسور ساقط نمی شود. البته در معسور، خودش هست، فقط در ناحیه ی میسور است که پای حکم در کار می آید، نه در ناحیۀ معسور. معسور همان غیر مقدور است، و غیر مقدور عبارت از عمل است. اگر بخواهیم روایت را اینطور معنا کنیم، آیا درست است یا نه ؟

اشکال برگشت ضمیر«لا یسقط » به حکم میسور

چند تا اشکال به این معنا توجه دارد: یک اشکال این که این خلاف ظاهر است. شما کلمه ی حکم را از کجا آوردید؟ حکم که در عبارت ذکر نشده. ظاهر عبارت این است که فاعل«لا یسقط » ضمیری است که به خود میسور برمی گردد، نه اینکه به حکم برگردد. این