سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 198

رسیده است. و این عنوان ثبوت بر ذمه فقط منطبق بر واجبات است. آیا مستحبات هم ثابت بر ذمه هستند؟ ما ثبوت بر ذمه را در باب واجبات از طریق«دین الله» که در باب نماز وارد شده است یا از طریق«لِلّهِ عَلَی النّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلاً» که در باب حج وارد شده است استفاده کردیم اما در باب مستحبات هم آیا می توانیم بگوییم:

مستحب«ثابت علی ذمّتنا»؟ آیا نماز شب مثل نماز یومیّه«ثابت علی الذمه» است ؟ یا اینکه یک امر راجح و مستحبی است که بهتر این است که انسان او را ایجاد کند؟ لذا ما از همین کلمۀ«لا یسقط » با توجه به آن خصوصیّت اوّلی که در معنای سقوط معتبر است می توانیم استفاده کنیم که اصلا روایت«المیسور» مربوط به باب واجبات است و هیچ ربطی به مستحبات ندارد.

اگر کسی گفت: ما در باب مستحبات هم یک مرتبه ای از ثبوت فی الذمه را می توانیم تصویر کنیم و درست کنیم، اگر کسی روایت المعسور را روی معنایی که ما کردیم، شامل مستحبات هم قرار داد، دیگر«لا یسقط » به طور کلی از ارزش ساقط می شود برای اینکه بعد از آنکه مستحبات را گرفت، ما یقین داریم که در مستحبات، اتیان به میسور لازم نیست. از کجا که در باب واجبات دیگر واجب باشد؟ یک لحن است، یک عبارت است.

نیامده است بگوید که همان حالت ثبوتی اوّلی در همان مرتبه ای که هست، بقا دارد. شما دو جور ثبوت بر ذمه تصوّر کردید: هم ثبوت وجوبی تصور کردید و هم ثبوت استحبابی، و در حقیقت شما اسم ثبوت استحبابی را هم«لا یسقط » گذاشتید. ممکن است که در باب واجبات هم الان به حسب شرایط فعلی«لا یسقط »، لا یسقط استحبابی باشد برای اینکه نیامده است که از هم جدا کند.

عدم اختصاص قاعدۀ المیسور به واجبات طبق نظریه مرحوم آخوند(ره)

بله؛ روی معنایی که مرحوم آخوند کردند اینجا یک استفاده ای می کنند، می فرماید:

لا یسقط یعنی«حکم المیسور» ساقط نمی شود. حکم میسور در واجبات، وجوب بوده است و در مستحبات، استحباب بوده است. می گوید: حکمش ساقط نمی شود. معنایش این است که در واجبات، وجوب باقی است، در مستحبات هم استحباب باقی است، برای اینکه می گوید: همان حکم هست. حکم از بین نمی رود و به قوّت خودش باقی است.