- اشاره 1
- اصاله الاشتغال 1
- اشاره 2
- مقتضای اصل اولی در زیاده در مأموربه 2
- بررسی استصحاب عدم قادحیت زیاده در مأموربه 4
- لزوم اتحاد قضیۀ متیقنه و مشکوکه در باب استصحاب 5
- بررسی استصحاب عدم وقوع المانع فی العمل 6
- طریقۀ خروج استصحاب از اشکال مثبتیت 6
- تحقیق درباره حقیقت مانع 7
- پرسش: 8
- تحقیق در معنای مانع 9
- اشاره 9
- اشکال تصوّر مانع به صورت امر وجودی 10
- عدم حصول تأثیر و تأثّر از امر عدمی 11
- خصوصیت مانع در امور تکوینی 13
- کیفیت تقیّد مأموربه به امر عدمی 15
- پرسش: 17
- اشاره 18
- مقتضای اصل در صورت شک در قاطعیت شیء در نماز 18
- تشابه مسأله قاطع با مانع از نظر اجرای استصحاب 19
- استصحاب صحّت تأهلیه اجزای سابقه 20
- فایده نداشتن استصحاب صحّت تأهلیه از نظر مرحوم شیخ(ره) 21
- معنای صحّت اجزای سابقه 22
- تأثیر مساوی قاطع در اجزای سابقه و لاحقه 24
- پرسش: 26
- مفاد حدیث«لا تعاد» 28
- اشاره 28
- بررسی روایات وارده در باب زیاده در نماز 28
- توجیه محقق حائری(ره) نسبت به روایت«من زاد فی صلاته...» 29
- بررسی روایات دالّ بر وجوب اعاده در صورت تحقق زیاده 29
- دلیل استاد بر بطلان توجیه محقق حائری(ره) 30
- عدم لزوم هم سنخ بودن در باب زیاده از نظر عرف 31
- بررسی صحیحۀ زراره در بیان علت عدم جواز سور سجده دار در نماز 32
- مراد از زیاده، زیادی حکمی یا زیادی حقیقی 33
- مفاد حدیث«لا تعاد» و شمول آن نسبت به عامد 34
- پرسش: 35
- شمول حدیث«لا تعاد» نسبت به عالم عامد از نظر مقام ثبوت 36
- اشاره 36
- عدم شمول حدیث«لا تعاد» نسبت به عالم عامد از نظر مقام اثبات 38
- بررسی شمول حدیث«لا تعاد» نسبت به جاهل و ناسی 40
- دلالت حدیث«لا تعاد» بر صحّت واقعیه 41
- عدم دلالت«لا تعاد» نسبت به جهل و نسیان حکم از نظر محقق حائری(ره) 41
- زمان پیاده شدن حدیث«لا تعاد» 42
- دلیل خروج عامد ملتفت و بعضی از موارد جهل از حدیث«لا تعاد» 43
- پرسش: 44
- عدم شمول«لا تعاد» نسبت به جاهل مرکب و ناسی نزد محقق حائری(ره) 45
- اشاره 45
- بررسی روایت«السنّه لا تنقض الفریضه» 47
- بررسی دلالت حدیث«لا تعاد» بر صحّت واقعیه 47
- عدم لزوم تصویب از شمول حدیث«لا تعاد» نسبت به جاهل مرکب 49
- دلیل عدم شمول حدیث«لا تعاد» نسبت به جاهل مقصّر 51
- پرسش: 52
- بررسی شمول حدیث«لا تعاد» نسبت به زیاده 53
- اشاره 53
- عدم ارجاع عدم الزیاده به نقیصه نزد عرف 54
- عدم تصور زیاده برای بعضی از امور خمسه در حدیث«لا تعاد» 55
- نسبت بین حدیث«لا تعاد» با حدیث«من زاد فی صلاته فعلیه الاعاده» 57
- بررسی شمول حدیث«من زاد فی صلاته» نسبت به زیادی عمدیه 57
- کیفیت معارضۀ حدیث«لا تعاد» با حدیث«من زاد فی صلاته» 59
- پرسش: 60
- اشاره 61
- نسبت بین حدیث«من زاد» و«لا تعاد» 61
- نسبت بین حدیث«من زاد» و«لا تعاد» بنابر خروج زیادی عمدیه از هردو 62
- مادۀ افتراق حدیث«من زاد» و حدیث«لا تعاد» 62
- برگشت قضایای استثنائیه به دو قضیه مستقل 64
- حکومت حدیث«لا تعاد» بر حدیث«من زاد» از نظر شیخ(ره) 66
- پرسش: 67
- تعارض حدیث«لا تعاد» و حدیث«من زاد» 68
- کلام شیخ(ره) در تعارض حدیث«لا تعاد» و حدیث«من زاد» 68
- اشاره 68
- ضابطۀ حکومت یک دلیل بر دلیل دیگر و اقسام آن 69
- عدم حکومت حدیث لا تعاد بر حدیث من زاد از نظر محقق حائری(ره) 70
- راه جمع بین حدیث لا تعاد با حدیث من زاد در ماده اجتماع 72
- اشتمال حدیث لا تعاد بر تعلیل و خصوصیت آن 74
- پرسش: 75
- اشکال ندرت مورد برای حدیث«من زاد» 76
- اشاره 76
- کلام محقق نائینی(ره) درباره معنای زیاده 78
- بررسی تعلیل موجود در روایت«لانّ السجود زیاده فی المکتوبه» 80
- جواز قطع نماز یومیه به نماز آیات در صورت تنگی وقت 81
- جواز انجام سجدۀ سهو فراموش شده در وسط نماز 82
- پرسش: 83
- اشکال بر عدم اخلال زیاده مستقله در نماز 84
- اشاره 84
- بررسی تعلیل«لانّ السجود زیاده فی المکتوبه» 85
- عنوان مستقل داشتن سجده عزیمه و اخلال آن به نماز 85
- عدم فرق بین سجده سهو و سجده عزیمه 86
- مؤیّد بر زیاده بودن سجده سهو در نماز 87
- اشکال تعدّی از نماز یومیه به نماز آیات 88
- احتمال خصوصیت داشتن نماز آیات 89
- لزوم دقت در روایات و آیات 90
- پرسش: 91
- اشاره 92
- شک در اطلاق جزئیت و شرطیت نسبت به حال تمکن 92
- شک در اطلاق مانعیت و قاطعیت شیء نسبت به حال قدرت و عدم آن 93
- وظیفۀ مکلّف در صورت اطلاق دلیل مأموربه و دلیل جزئیت و شرطیت 96
- حکومت اطلاق دلیل جزئیّت بر اطلاق دلیل مأموربه 97
- عدم جواز تقدم اطلاق دلیل جزء به صورت کلّی 100
- اشاره 100
- تقدّم اطلاق دلیل قید بر اطلاق دلیل مقیّد از نظر محقق نائینی(ره) 101
- عدم جواز تشبیه اطلاق و تقیید به باب قرینه و ذی القرینه 102
- تفصیل وحید بهبهانی(ره) در مورد اطلاق دلیل قید و اطلاق دلیل مأموربه 103
- نظر حضرت امام(ره) و محقق نائینی(ره) نسبت به کلام وحید بهبهانی(ره) 104
- پرسش: 106
- حقیقت اوامر غیریه 108
- اشاره 108
- حقیقت اوامر غیریه از نظر محقق نائینی(ره) 109
- عدم اعتبار قدرت در اوامر غیریه نزد محقق نائینی(ره) 109
- عدم تفاوت در موضوع له هیئت«افعل» از نظر نفسیت و غیریت 110
- معنای بعث و تحریک در اوامر ارشادیه 111
- شاهد بر اعتبار قدرت در اوامر ارشادیه 112
- فرق بین اوامر نفسیه و غیریه از نظر اعتبار قدرت نزد محقق نائینی(ره) 113
- تساوی ملاک اعتبار قدرت نسبت به اوامر نفسیه و غیریه 114
- نتیجۀ بحث در رابطه با توجیه کلام وحید بهبهانی(ره) 115
- پرسش: 116
- اشاره 117
- اجرای برائت عقلیه در صورت شک 117
- جریان برائت عقلیه در صورت عدم قدرت مکلف بر اتیان جزء از اول تکلیف 118
- جریان برائت عقلیه در صورت عدم قدرت مستوعب تمام وقت 120
- بررسی جریان برائت در صورت عدم قدرت در قسمتی از وقت 121
- پرسش: 123
- اشاره 125
- جریان برائت عقلیه در صورت عدم قدرت در قسمتی از وقت 125
- برائت عقلیه با عدم قدرت زمانی 125
- عدم انحلال خطابات کلیه به تعداد مکلفین 126
- مقایسۀ شک در جزئیت به مسأله شک در قدرت بنابر لزوم احتیاط 128
- مقایسۀ شک در جزئیت به باب رفع تکلیف به واسطه اضطرار 129
- تفاوت مورد علم اجمالی با مسألۀ اضطرار 130
- پرسش: 132
- بررسی جریان برائت شرعیه در صورت شک در اطلاق جزئیت جزء یا اختصاص آن به حال تمکّن 134
- اشاره 134
- دو حیثی بودن محل بحث و امکان جریان حدیث رفع از یک حیث 135
- بررسی جریان استصحاب در مورد شک در جزئیت مطلقه یا مختصه 137
- کیفیت جریان استصحاب کلی قسم ثالث در شک در جزئیت مطلقه یا مختصه 138
- جریان استصحاب طبق وجوب نفسی ضمنی اجزاء 140
- پرسش: 141
- اشاره 142
- لزوم مستصحب بودن حکم شرعی یا موضوع حکم شرعی 143
- عدم حکم شرعی بودن یا موضوع حکم شرعی بودن جامع بین وجوب غیری و نفسی 143
- عقلی بودن جامع بین وجوب غیری و نفسی 144
- عدم تعقّل جامع بین معانی حرفیه 145
- وجود مباینت بین وجوب غیری و وجوب نفسی و حتی بین دو وجوب نفسی 147
- تفاوت استصحاب در محل بحث با استصحاب کلی انسان در دار 147
- لزوم وجود اتحاد بین قضیۀ مشکوکه و متیقنه در باب استصحاب 148
- وجود تغایر بین قضیۀ مشکوکه و متیقنه در ما نحن فیه 149
- پرسش: 150
- استصحاب وجوب نفسی در زمان تعذّر جزء 151
- اشاره 151
- تفاوت بین کلیات و شخصیات از نظر اجرای استصحاب 153
- مسامحۀ در شخصیات از نظر عرف 154
- کلی بودن محل بحث و ممنوعیت اجرای استصحاب در آن 155
- فرق بین شخص و کلی از نظر عرف و اجرای استصحاب 156
- خصوصیت استصحاب کلیات 157
- پرسش: 159
- دلیل جریان استصحاب بقاء نجاست ماء متغیّر من قبل نفسه 160
- اشاره 160
- فرق محل بحث با بحث استصحاب بقاء نجاست ماء متغیر 161
- استصحاب وجوب نفسی انبساطی 164
- اشکال وجوب نفسی انبساطی 165
- اشکال وجوب نفسی انبساطی نسبت به جزء متعذر 166
- پرسش: 167
- قاعدۀ میسور 168
- اشاره 168
- سند قاعدۀ میسور 168
- روایت نبویۀ مستند قاعده میسور 169
- مقام اول: بررسی عبارات روایت نبویه 171
- بررسی معنای«من» در روایت نبویه 172
- ظاهر معنای شیء در روایت نبویه 172
- بررسی معنای«ما» در«ما استطعتم» 173
- معنای تبعیضی بودن«من» 174
- عدم تناسب معنای عام شیء با کلمۀ تبعیض 174
- پرسش: 176
- اشاره 177
- بررسی روایت نبویۀ قاعده میسور با توجه به مورد آن 177
- تفاوت اوامر و نواهی متعلقه به طبایع از نظر امتثال 178
- بررسی ظاهر حدیث نبوی با توجه به کمک عقل 179
- معنای روایت«اذا امرتکم بشیء فاتوا منه ما استطعتم» 180
- اشکال مخصّصیت مورد روایت و جواب آن 182
- بررسی روایت علویۀ«المیسور لا یسقط بالمعسور» 183
- اشاره 186
- دین الله بودن تکالیف 187
- کیفیت مرتفع بودن ذمۀ نسبت به تکالیف 188
- اتحاد مرکبات اعتباریه با اجزاء تشکیل دهنده آنها 189
- اشکال عدم ثبوت عبادت فاقد جزء بر ذمۀ مکلف 189
- اشکال برگشت ضمیر«لا یسقط » به حکم میسور 192
- برگشت ضمیر«لا یسقط » به حکم میسور 192
- پرسش: 193
- ساقط شدن حکم اولی المیسور 194
- اشاره 194
- فرق بین ارجاع ضمیر«لا یسقط » به میسور یا به حکم 195
- بررسی اختصاص قاعدۀ المیسور به واجبات 197
- عدم اختصاص قاعدۀ المیسور به واجبات طبق نظریه مرحوم آخوند(ره) 198
- پرسش: 200
- اشاره 201
- خروج مستحبات، مکروهات و مباحات از روایت«ما لا یدرک کله...» 201
- قرینیت«لا یترک» بر خروج مباحات، مکروهات و مستحبات از نظر شیخ(ره) 202
- فرق کلام ما با کلام شیخ در«لا یترک کله» قسمتی از روایت 203
- بررسی تقدّم ظهور صدر یا ذیل روایت 204
- علت تقدم ظهور ذیل روایت 206
- علت تقدم ظهور صدر روایت 207
- پرسش: 208
- بررسی کلمۀ«کلّ » در روایت«ما لا یدرک کلّه لا یترک کلّه» 210
- اشاره 210
- بررسی ظهور معنای کلّ در مقام 211
- تنها احتمال ممکن در معنای کلّ 213
- امتناع افرادی بودن معنای کلّ از نظر شیخ انصاری(ره) 214
- اختلاف شیخ(ره) با صاحب حاشیه در باب مفاهیم و ارتباط آن با محل بحث 215
- پرسش: 217
- اشتراط صدق عنوان مرکب بر میسور از مرکب 219
- اشاره 219
- بررسی روایت نبویه از نظر اشتراط صدق عنوان مرکب بر میسور 220
- بررسی روایت علویۀ اول از نظر اشتراط صدق عنوان مرکب بر میسور 222
- استظهار از«ما لا یدرک کله لا یترک کله» از نظر اشتراط صدق عنوان مرکب بر میسور 223
- اعتبار عرفی بودن معنای میسور و«ما لا یدرک» 224
- پرسش: 225
- اشاره 226
- بررسی قاعدۀ میسور نسبت به شرائط 226
- لزوم مراجعه به عرف در تشخیص میسور و معسور 227
- چگونگی رجوع به عرف در عبادات از نظر میسور و معسور بودن 228
- دخالت تشخیص مصلحت در پیاده شدن قاعدۀ المیسور 230
- بررسی لزوم تخصیص اکثر در قاعده المیسور 232
- عدم لزوم تخصیص اکثر در قاعدۀ المیسور 233
- پرسش: 234
- خاتمه: شرائط جریان اصول ثلاثه عملیه 236
- شرائط جریان اصول ثلاثه عملیه 236
- اشاره 236
- عدم شرط برای جریان احتیاط 237
- لزوم اختلال نظام از احتیاط 237
- لزوم اطاعت در عبادات و عدم تحقق آن در باب احتیاط 240
- عدم تحقق اطاعت حتی در صورت علم به بعث 241
- عدم لزوم واقعیت در بعث برای تحقق انبعاث 242
- عدم دلیل بر لزوم اطاعت در باب عبادات 243
- پرسش: 244
- اشاره 245
- جواب از اشکال لزوم اطاعت در باب عبادات 245
- امکان استناد انبعاث به بعث واقعی مولا 247
- فرق بین بعث واقعی و بعث تخیّلی 248
- وجود اطاعت بیشتر در انبعاث از بعث احتمالی 250
- لزوم استهزاء و لعب به امر مولا از احتیاط در اطراف علم اجمالی 251
- پرسش: 252
- احتیاط در اطراف علم اجمالی 253
- اشکال احتیاط در اطراف علم اجمالی 253
- اشاره 253
- عدم کلّیت لزوم استهزاء و لعب از تکرار 254
- عدم تنافی خصوصیات ملازم با عمل با عبادات 255
- منتفی شدن قصد وجه و قصد تقرّب با احتیاط و جواب آن 257
- لزوم اعتبار جزم به نیّت در عبادات و جواب آن 258
- مسلّم بودن حسن احتیاط در شبهات بدویه وجوبیه 258
- اجماع بر عدم جواز احتیاط در عبادات و جواب آن 260
- پرسش: 261
- اشاره 262
- کیفیت احتیاط در صورت وجود حجّت معتبره 262
- فرق مقدّم داشتن عمل به اماره و یا مؤخّر داشتن آن 264
- عدم تأخّر امتثال علمی اجمالی از امتثال تفصیلی 265
- تقدّم امتثال تفصیلی بر امتثال اجمالی 265
- بررسی معنای«صدّق العادل» نسبت به الغای احتمال خلاف 266
- مقتضای بنای عقلا نسبت به الغای احتمال خلاف 266
- عدم تحقق الغای احتمال خلاف با تقدّم عمل به اماره 268
- شرائط اجرای اصاله البرائه 269
- پرسش: 269
- اصاله البرائه 270
- اشاره 270
- درس سیصد و بیست و هشتم 271
- اشاره 271
- اعتبار شرطیت فحص در برائت عقلیه 271
- معنای بیان واصل نزد عرف 272
- عدم جواز مراجعه به برائت قبل از فحص در شرعیات 274
- دلیل مدعیان عدم لزوم فحص 275
- وجود ملازمه بین باعثیت بعث و منجزیّت آن 276
- لزوم عمل به روایات معتبره با عدم شرطیت افاده علم 277
- پرسش: 279
- درس سیصد و بیست و نهم 280
- اشاره 280
- عدم ارتباط بین منجّزیت و باعثیت 281
- ظلم بر مولا بودن اقتحام در شبهه قبل الفحص 282
- تشبیه ظلم بر مولا به باب تجری 283
- معنای ظلم بر مولا بودن در محل بحث 284
- اشاره 288
- درس سیصد و سی ام 288
- استدلال بر وجوب فحص از باب علم اجمالی به وجود احکام در شریعت 288
- عدم جریان برائت در اطراف علم اجمالی 289
- اخص بودن دلیل از مدعا 290
- مطابقت دلیل با مدعا از نظر محقق نائینی(ره) 292
- فرق بین علم اجمالی متعلق به عنوان و غیر آن 293
- حکم تعلق علم اجمالی به عنوان 294
- پرسش: 295
- اشاره 296
- درس سیصد و سی و یکم 296
- عدم فرق بین تعلق علم اجمالی به عنوان و غیر آن 296
- عدم تحقق عنوان محصّل و محصّل در محل بحث 297
- عدم دخالت عنوان بی ارتباط با حکم شرعی در حکم شرعی 298
- خلاصۀ اشکال اخصیت دلیل از مدعا و جواب محقق نائینی(ره) 300
- عدم موضوعیت عنوان معلوم بالاجمال برای حکم شرعی 301
- عدم جواز مقایسه علم به حکم شرعی به مسأله ثبت در دفتر 302
- پرسش: 303
- درس سیصد و سی و دوم 305
- اعمیت دلیل برای وجوب فحص از طریق علم اجمالی از مدعّا 305
- اشاره 305
- انحلال علم اجمالی کبیر به واسطه علم اجمالی صغیر 306
- تنافی کلام مرحوم نائینی(ره) در ما نحن فیه با مسألۀ قطیع غنم 307
- خلط بین انحلال کننده و انحلال شونده در کلام محقق نائینی(ره) 309
- خلاصۀ بحث 310
- پرسش: 311
- عدم جریان قاعده قبح عقاب بلابیان قبل از فحص از نظر عقل 311
- درس سیصد و سی و سوم 313
- اشاره 313
- اجماع بر وجوب فحص در برائت 313
- عدم دخالت مسائل تعبدیه در مسائل عقلیه 314
- تمسک به اجماع برای اثبات وجوب فحص در باب برائت 314
- احتمال مدرکی بودن اجماع در محل بحث 315
- تمسک به آیات و روایات برای اثبات وجوب فحص 316
- متعلق عقاب در صورت عدم فحص در باب برائت 318
- طریقیت وجوب فحص از نظر عقل 319
- مستند قول سوم در متعلق عقاب در صورت ترک فحص 320
- درس سیصد و سی و چهارم 323
- صور ترک فحص و رجوع به برائت از نظر استحقاق عقوبت 323
- اشاره 323
- استحقاق عقوبت در تمام فروض ترک فحص و رجوع به برائت 325
- عدم وجود مجوّز برای ارتکاب مشتبه قبل الفحص 326
- انحصار استحقاق عقاب به صورت وجود بیان برای حکم 327
- بررسی ملاک حکم عقل به لزوم احتیاط 329
- پرسش: 330
- اشاره 331
- استحقاق عقوبت در صورت اجرای برائت در واجبات قبل از فحص 331
- درس سیصد و سی و پنجم 331
- عدم لزوم فحص قبل از فعلیّت وجوب ذی المقدمه آن 332
- طریق تصحیح وجوب مقدمات واجبات موقته قبل الوقت 333
- ارجاع واجبات مشروطه و موقّته به واجبات معلّقه 334
- عدم مقدمیّت وجوب فحص 335
- عقلی بودن وجوب فحص و عدم تفاوت واجبات مطلقه و مشروطه و موقته 336
- عدم لزوم فعلیت وجوب ذی المقدمه برای وجوب مقدمه 338
- پرسش: 339
- تصور وجوب نفسی تهیئی برای فحص 341
- اشاره 341
- درس سیصد و سی و ششم 341
- تعمیم قول به استحقاق عقوبت بر ترک تفحص از نظر محقق خراسانی(ره) 343
- عدم امکان واجب تهیّئی در مقام ثبوت 344
- امکان وجوب مقدمه قبل از فعلیت وجوب ذی المقدمه 345
- بررسی ملازمه بین وجوب نفسی تهیّئی و استحقاق عقوبت بر ترک آن 346
- مقتضای حکم عقل در ترک واجب نفسی تهیّئی 347
- پرسش: 348
- عدم دلیل بر وجوب نفسی تهیّئی 349
- اشاره 349
- درس سیصد و سی و هفتم 349
- عدم دلالت عقل بر وجوب نفسی تهیّئی 350
- مقتضای مراجعه به آیات از نظر استفادۀ وجوب نفسی تهیّئی 351
- مقتضای مراجعه به روایات از نظر استفادۀ وجوب نفسی تهیّئی 353
- درس سیصد و سی و هشتم 356
- اشاره 356
- لزوم فحص برای جاهل قبل از رجوع به برائت 356
- موارد انتقاض از رجوع جاهل قبل از فحص 357
- بطلان عبادت جاهل بدون فحص و عدم جواز تمسک به حدیث لا تعاد 357
- بیان مسأله در جهر و اخفات و فرق آن با قصر و اتمام 358
- بیان کلام مرحوم آخوند(ره) در صحت عبادت در موارد انتقاض 360
- کلام مرحوم آخوند(ره) در صحت عبادت با مصلحه لازمه الاستیفاء 361
- اشکال به مرحوم آخوند در عدم جواز اتیان هردو طرف و پاسخ استاد 362
- پرسش: 364
- حرمت نماز اتمام به خاطر سببیت برای ترک نماز قصر 365
- درس سیصد و سی و نهم 365
- اشاره 365
- عدم مقدّمیّت متضادین نسبت به یکدیگر 366
- اشکال اشتمال نماز اتمام به جای قصر بر مصلحت 368
- عدم اشتراک دلیل بین عالم و جاهل از نظر مصلحت 368
- اثبات امر برای نماز اتمام به جای قصر از راه ترتب 369
- مبنائی بودن مسألۀ ترتب از نظر شیخ انصاری(ره) 370
- فرق بین مسألۀ نماز قصر و اتمام و مسألۀ ترتب از نظر محقق نائینی(ره) 371
- پرسش: 372
- اشاره 374
- درس سیصد و چهلم 374
- عدم امکان تشخیص وجود تضاد بین عبادات از نظر ما 375
- فرق بین ما نحن فیه با مسأله صلاه و ازاله 376
- عدم لزوم اشکال در صورت مخاطب قرار ندادن عاصی 378
- لزوم تعدّد عقاب در صورت تعدد امر در باب ترتب 379
- عدم دخالت وقت در وجوب فوری ازاله 381
- پرسش: 382
- درس سیصد و چهل و یکم 383
- تصحیح عمل جاهل مقصّر از راه تعدد مطلوب برای مولا 383
- اشاره 383
- فرق کلام محقق اراکی و محقق خراسانی در مورد تصحیح عمل جاهل مقصّر 385
- بررسی وجود تضاد بین احکام خمسۀ تکلیفیه 387
- معنای تضاد 388
- نتیجۀ کلام محقق اراکی در صحّت عمل جاهل 390
- پرسش: 391
- اشاره 392
- درس سیصد و چهل و دوم 392
- بررسی لزوم فحص در شبهات موضوعیه 392
- بررسی شرطییت فحص برای جریان برائت عقلیه در شبهات موضوعیه 394
- تقسیم فحص به قلیل المؤنه و کثیر المؤنه 396
- تفصیل محقق نائینی(ره) در شبهات موضوعیه وجوبیه 398
- پرسش: 400
- اشاره 401
- قاعدۀ لا ضرر 401
- درس سیصد و چهل و سوم 402
- اشاره 402
- بحث استطرادی قاعده لا ضرر 402
- بررسی سند قاعدۀ لا ضرر 403
- بررسی روایت لا ضرر از نظر موثقه زراره 403
- روایت لا ضرر به نقل مرحوم صدوق(ره) 406
- پرسش: 410
- اشاره 411
- درس سیصد و چهل و چهارم 411
- روایت عقبه بن خالد نسبت به تطبیق لا ضرر بر مورد شفعه 411
- روایت منقول از دعائم الاسلام نسبت به قاعده لا ضرر 413
- اعتبار مرسلات صدوق(ره) 415
- مرسله صدوق(ره) نسبت به مدرک قاعده لا ضرر 416
- روایت کافی درباره سند لا ضرر 417
- پرسش: 419
- درس سیصد و چهل و پنجم 420
- بررسی حدیث لا ضرر از نظر استقلال و یا ارتباط آن به جریانی 420
- اشاره 420
- ادعای استقلال حدیث لا ضرر در کلام مرحوم خوانساری(ره) 421
- صدور حدیث لا ضرر در ذیل جریان سمره بن جندب 422
- بررسی صدور روایت لا ضرر در ذیل جریان شفعه 423
- دلیل عدم ارتباط لا ضرر با مسأله شفعه و فضل الماء 425
- عدم اختصاص اشکال به مسألۀ شفعه 427
- درس سیصد و چهل و ششم 429
- خصوصیت حق شفعه و عدم ارتباط آن با لا ضرر 429
- اشاره 429
- فرق اعمال حق شفعه با فسخ معاملات دیگر 431
- مقتضای علیّت«لا ضرر و لا ضرار» در مسأله حق شفعه 432
- شاهد بر عدم ارتباط لا ضرر با حق شفعه از نظر شیخ الشریعه(ره) 433
- مقایسۀ روایت عقبه بن خالد با روایت عباده بن صامت 435
- پرسش: 435
- خلاصۀ کلام شریعت اصفهانی(ره) راجع به حدیث لا ضرر 437
- اشاره 437
- درس سیصد و چهل و هفتم 437
- مؤیّد مرحوم نائینی(ره) بر اتحاد روایت عقبه بن خالد 439
- عدم ذکر تمام قضایای رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در روایت عقبه خالد 440
- علت تکرار لا ضرر در روایت عقبه بن خالد 441
- تنزیهی بودن منع فضل الماء در کلام رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) 442
- بررسی وقوع کلمۀ«فی الاسلام» در روایت لا ضرر 443
- مقتضای وقوع کلمۀ«فالاسلام» در دنبال حدیث لا ضرر 444
- پرسش: 445
- بررسی مفردات حدیث لا ضرر و لا ضرار 446
- درس سیصد و چهل و هشتم 446
- اشاره 446
- معنای ضرر و ضرار از نظر جوهری 447
- معنای ضرر و ضرار از نظر قاموس اللغه و کتاب المصباح المنیر 448
- معنای ضرر و ضرار از نظر ابن اثیر 449
- بررسی معنای ضرار در استعمالات قرآن 450
- معنای ضرار در بعضی از روایات تفسیری 452
- پرسش: 453
- کیفیت استعمال ضرار در قرآن 454
- اشاره 454
- درس سیصد و چهل و نهم 454
- تفسیر«لا تُضَارَّ والِدَهٌ بِوَلَدِها» از نظر روایات 455
- بررسی معنای«لا ضرر و لا ضرار» 458
- معنای لا در جملۀ«لا ضرر و لا ضرار» 459
- پرسش: 460
- درس سیصد و پنجاهم 462
- ادعای عدم تجوّز در استعمال لا ضرر و لا ضرار 462
- اشاره 462
- شباهت حدیث لا ضرر به حدیث رفع از نظر محقق نایینی(ره) 463
- عدم تجوّز در حدیث رفع در صورت انشائی بودن رفع 464
- معنای رفع تشریعی 465
- جملات انشائیه و خبریه و مشترکه بین انشائیت و خبریت 466
- عدم ارتباط استعمال جملات مشترکه به وضع واضع 467
- جمع بین انشائیت و اخباریت در یک جمله 468
- پرسش: 469
- اشاره 470
- درس سیصد و پنجاه و یکم 470
- عنوان اولی و عنوان ثانوی اشیاء ضرری 470
- تشابه تکوینیات و تشریعیات در عناوین اولیه و ثانویه 471
- تحقّق مجازیت در سبب و مسبب مستقل 473
- بررسی مجاز در کلمه و مجاز در اسناد 475
- عدم تفاوت بین شرع و امور تکوینیه از نظر استعمال 476
- پرسش: 477
- اشاره 478
- درس سیصد و پنجاه و دوم 478
- بررسی کلام محقق نایینی(ره) در مسأله انشاء و اخبار 478
- تعدد وضع در هیئت جملات مشترکه بین اخبار و انشاء 479
- اشکال وضع هیئت برای قدر مشترک بین اخبار و انشاء 481
- مقتضای وضع خاص داشتن معانی حرفیه 482
- معنای وضع انشائی کلی 483
- پرسش: 485
- درس سیصد و پنجاه و سوم 486
- اشاره 486
- خلاصۀ سخن مرحوم نایینی(ره) در مورد حقیقی بودن استعمال لا ضرر 486
- عدم تفاوت عاصی و مطیع از نظر ذات امر 490
- عدم ارتباط بین اتحاد وجودی با مسأله استعمال 491
- عدم حقیقی بودن استعمال علت به جای معلول 493
- پرسش: 493
- اشاره 495
- بررسی حقیقت ادعائیه در معنای لا ضرر 495
- درس سیصد و پنجاه و چهارم 495
- تفاوت توجه نفی به اوصاف و توجه آن به ماهیت از نظر بلاغت 497
- تفاوت نفی در مثل«لا صلاه» با نفی در«لا ضرر» 498
- احتمال مجازیت بنحو سببیت و مسببیت در«لا ضرر» و اشکال آن 501
- پرسش: 502
- درس سیصد و پنجاه و پنجم 503
- اشاره 503
- ادعای مجاز در حذف در استعمال لا ضرر 503
- لزوم تخصیص اکثر از خروج احکام ضرریه از لا ضرر 504
- تقسیم تخصیص اکثر از نظر شیخ انصاری(ره) 506
- فرق بین عموم در قضایای خارجیه با عموم در قضایای حقیقیه 508
- وحدت ملاک در شمول حکم نسبت به افراد قضایای حقیقیه 509
- پرسش: 510
- فرق تخصیص عموم در قضایای خارجیه با قضایای حقیقیه 510
- درس سیصد و پنجاه و ششم 511
- لزوم تخصیص اکثر از خروج احکام ضرریه از لا ضرر 511
- اشاره 511
- فرق بین قضایای حقیقیه و خارجیه از نظر تخصیص 512
- عدم لزوم تخصیص اکثر در قضایای حقیقیه 513
- تطبیق لا ضرر بر قضایای خارجیه از نظر محقق نایینی(ره) 514
- بررسی تفاوت قضایای خارجیه و حقیقیه از نظر ملاک 515
- تطبیق لا ضرر بر قضایای حقیقیه 517
- بررسی کلام شیخ راجع به تقسیم تخصیص اکثر 518
- استهجان مطلق تخصیص اکثر 518
- پرسش: 519
- درس سیصد و پنجاه و هفتم 521
- اشاره 521
- خروج بعضی از امثله از باب احکام ضرریه 523
- بررسی ضرری بودن حکم زکات از نظر امام(ره) 524
- امتنانی بودن حدیث لا ضرر و آبی بودن آن از تخصیص 525
- تعارض بین لا ضرر با دلیل زکات و خمس و جهاد 526
- پرسش: 528
- اشاره 529
- نفی ضرر غیر متدارک به واسطه حدیث لا ضرر 529
- درس سیصد و پنجاه و هشتم 529
- عدم تدارک ضرر به واسطه حدیث لا ضرر 530
- دلالت لا ضرر بر معنای نهی از ضرر 531
- مقتضای عرضه لا ضرر بر اذهان عرف 532
- لازمۀ ترتیب صغرا و کبرا در حدیث لا ضرر 533
- استفاده از قرینۀ«علی مؤمن» برای دلالت بر نهی 533
- معنای لا ضرر از نظر اهل لغت 534
- اشکال ادبی استعمال لای ناهیه بر سر اسم 535
- عدم کثرت استعمال نهی در مقابل نفی 535
- پرسش: 536
- کلام امام راحل(ره) راجع به معنای لا ضرر 537
- درس سیصد و پنجاه و نهم 537
- اشاره 537
- بررسی مناصب رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) 538
- ارشادی بودن امر رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) در مقام رسالت 539
- دلالت آیۀ«أَطِیعُوا الرَّسُولَ » بر منصب حاکمیت رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) 540
- پرسش: 543
- نتیجه وجوب اطاعت امر رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) 543
- مقام ریاست و سلطنت پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) 544
- اشاره 544
- درس سیصد و شصتم 544
- مقام قضاوت پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) 545
- بررسی تعبیرات روایات منقوله از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) 546
- بررسی روایات لا ضرر 547
- تطابق روایت عقبه بن خالد با روایت عباده بن صامت 548
- دلیل اعتبار روایت عباده بن صامت 549
- پرسش: 551
- اشاره 552
- درس سیصد و شصت و یکم 552
- بررسی داستان سمره بن جندب به نقل مشایخ ثلاثه 552
- ملاک مراجعۀ رجل انصاری به رسول الله(صلی الله علیه و آله) 553
- دلیل مساومۀ رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) با سمره بن جندب 554
- اشکال عدم شمول لا ضرر نسبت به مورد خودش 556
- جواب شیخ از اشکال خروج لا ضرر از مورد خودش و اشکال آن 557
- جواب اشکال خروج لا ضرر از مورد خودش طبق حکومتی گرفتن حکم لا ضرر 559
- پرسش: 560
- اشاره 561
- درس سیصد و شصت و دوم 561
- اشکال عدم شمول لا ضرر نسبت به مورد خودش 561
- حل اشکال لا ضرر از راه حکم حکومتی 562
- خصوصیت حکم حکومتی 564
- جواب محقق نایینی(ره) از اشکال عدم شمول لا ضرر نسبت به مورد خودش 565
- بررسی روایت لا ضرر و مقایسۀ آن با کلام محقق نایینی(ره) 566
- عدم لزوم تفکیک بین علت و معلول 567
- عدم ارتباط لا ضرر با قاعدۀ الناس مسلطون علی اموالهم 568
- پرسش: 568
- حکومت قاعدۀ لا ضرر بر قاعدۀ سلطنت نزد محقق نایینی(ره) 570
- درس سیصد و شصت و سوم 570
- اشاره 570
- عدم ترکّب قاعده سلطنت به دو امر ایجابی و سلبی از نظر شرع 573
- کیفیت پیاده شدن قاعده لا ضرر در مورد مقدمۀ واجب 574
- قیاس قاعدۀ«لا ضرر و لا ضرار» به مسألۀ خیار غبن 575
- عدم ارتباط قاعده سلطنت به احترام مال مسلم 576
- پرسش: 578
- خلاصه کلام محقق نایینی(ره) نسبت به قاعده لا ضرر و قاعدۀ سلطنت 579
- درس سیصد و شصت و چهارم 579
- اشاره 579
- عدم تشکیل قاعده سلطنت از دو جزء 580
- اشکال نقضی به کلام محقق نایینی(ره) در عدم ترکب قاعده سلطنت 581
- وجودی بودن حق منع الغیر 581
- عدم تفرّع حق دخول بر حق ابقاء 582
- مقایسه قاعده لا ضرر با قاعده سلطنت 584
- عدم نیاز به قاعده لا ضرر در کثیری از موارد در فقه 585
- اشاره 587
- درس سیصد و شصت و پنجم 587
- رجحان معنای امام راحل(ره) در باب لا ضرر 587
- اشکال عدم مشهوریت معنای امام(ره) برای لا ضرر و جواب آن 588
- وجود اختلاف در معنای لا ضرر 589
- عدم ورود اشکال نقضی محقق نایینی(ره) در ما نحن فیه 591
- لزوم مراجعه به ولی فقیه در باب اجرای لا ضرر 593
- پرسش: 594
- درس سیصد و شصت و ششم 595
- اشاره 595
- تنبیه اول: عدم ارتباط بین حرمت اضرار به غیر و دفع ضرر از غیر 595
- تنبیه دوم: اکراه بر اضرار به غیر 597
- نسبت بین حدیث رفع و قاعدۀ لا ضرر 598
- تنبیه سوم: ضرر بر غیر به خاطر تصرّف در ملک خویش 599
- انصراف لا ضرر از صورت اضرار به غیر 600
- تعارض دو قاعده لا ضرر در محل بحث 600
- پرسش: 601
- درس سیصد و شصت و هفتم 602
- اشاره 602
- بررسی لزوم ضرر از قاعده لا ضرر 603
- عدم جواز قیاس ما نحن فیه به شک سببی و مسببی 604
- حکم اضرار به غیر با تصرف مالک، و عدم آن با تحدید تسلّط مالک 606
- تعارض بین قاعده لا ضرر و قاعده لا حرج 607
- علّت تقدّم قاعده لا حرج بر قاعده لا ضرر 607
- پرسش: 609
صورت معرب و مضموم می خوانیم، دومی را به صورت ساکن می خوانیم. «ما لا یدرک کلّه لا یترک کلّه» در اینجا فعل مضارعش را به صورت مجزوم می خوانیم و معنای اجمالی اش این است که اگر شما نتوانستید یک ماهیّت مرکبۀ ذات اجزائی را مثلا به صورت مجموعی درک کنید، حالت تعذر و عدم امکان مانع از این شد که شما این مجموعه را درک کنید، «لا یترک کلّه»، دیگر همۀ اجزاء را ترک نکنید. آن مقداری که قابل ادراک است و آن مقداری که امکان تحقق و اتیان دارد، آن مقدار را باید در خارج انجام بدهید.
پرسش:
1 - اشکال آخر در مورد لا یسقط بر کلام مرحوم آخوند در معنای قاعده المیسور چیست ؟
2 - فرق بین ارجاع ضمیر«لا یسقط » را به میسور یا به حکم در ما نحن فیه بیان کنید.
3 - دلیل اختصاص قاعدۀ المیسور به واجبات چیست ؟
4 - نظریه مرحوم آخوند(ره) را درباره قاعدۀ المیسور از نظر شمول واجبات و مستحبات بیان کنید.