سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 207

تقدم دارد بر ظهوری که برای مطلب تبعی وجود دارد. لذا گفته اند: ما باید ظهور«لا یترک» را بگیریم و بر ظهور صدر ترجیح بدهیم و روایت هم در این صورت قابل استناد خواهد بود. و مؤیّد آن، مطلبی است که من عرض می کنم. معمولا در باب قرائن آنها را متأخر از ذی القرینه می آورند. معمولا اینطور نیست که قرینه را اول ذکر بکنند و ذی القرینه را متأخّر ذکر کنند. معمول این است که قرینه بعد ذکر می شود لذا«ما لا یدرک» قرینه اش «لا یترک» است، «و لا یترک» هم از نظر ذکری در ذیل«ما لا یدرک» واقع شده است، مثل «رأیت أسدا یرمی» لذا گفته اند: ما باید روی قرینه و ذیل تکیه بکنیم و ظهور او را بر ظهور صدر مقدم قرار بدهیم.

علت تقدم ظهور صدر روایت

لکن یک دلیل هم این طرف ذکر شده است، این دلیل می گوید: اگر یک لفظی در ابتدای کلام آورده شد که دارای ظهوری است، اینجا به مجردی که مستمع این لفظ را شنید، برای این لفظ ، ظهور انعقاد پیدا می کند، ظهور این کأنّ مطرح می شود، بسته می شود و استقرار پیدا می کند، بعد که مستمع از اینجا عبور می کند و به ذیل کلام می رسد، اگر ذیل کلام مخالفتی با صدر کلام داشته باشد، صدر کلام چون ظهورش انعقاد پیدا کرده است، نمی گذارد برای ذیل کلام یک ظهور مخالفی به وجود بیاید، برای اینکه صدر کلام«انعقد ظهوره و استقر ظهوره». تا متکلم شنید«ما لا یدرک کله» دید که این کلام ظهور دارد، هم واجبات را می گیرد و هم مستحبات را می گیرد. بعد از آنکه یک چنین ظهوری برای«ما لا یدرک کله» انعقاد پیدا کرد، از اینجا که مخاطب و مستمع عبور می کند تبعا به«لا یترک کله» می رسد، آن ظهور انعقادی اول دیگر نمی گذارد برای«لا یترک کله» ظهوری به وجود بیاید.

به عبارت روشن تر: اگر ما بخواهیم ظهور ذیل را مقدم بداریم، باید ظهور ذیل را به جنگ ظهور صدر بفرستیم، برای اینکه صدر، انعقاد ظهور داشته است و اگر ظهور ذیل بخواهد تقدم پیدا کند باید حالت رافعیّت پیدا بکند، حالت مبارزۀ با یک مطلب متحقق در او به وجود بیاید. اما اگر مسأله را عکس کردیم به جای حالت رفعی، حالت دفعی به وجود می آید، یعنی ظهور صدر نمی گذارد برای ظهور ذیل، انعقاد ظهور بشود. پس در حقیقت ظهور صدر مانع عن اصل انعقاد الظهور للذیل، اما ظهور الذیل را اگر شما