سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 227

معنای«المیسور من الاجزاء لا یسقط بالمعسور من الاجزاء» معنا کنیم، این قاعده به اجزاء انحصار پیدا می کند. کما اینکه در«ما لا یدرک کلّه لا یترک کله» به مناسبت اینکه کلمه «کل» بکار رفته است و کلمه کل در رابطه با اجزاء استعمال می شود نه در رابطه با شرایط ، ولو اینکه شما ملاحظه فرمودید که شرایط به یک معنا به اجزاء برمی گردد، برای اینکه در باب شرایط گفته می شود که تقیّد به این شرایط ، جزئیت دارد، لکن این یک مسألۀ عقلی است. در باب عرف این مسأله مطرح نیست و حساب شرائط از نظر عرف از حساب اجزاء جداست. لذا«ما لا یدرک کلّه لا یترک کلّه» بلا اشکال شامل شرائط نمی شود و «المیسور» را هم اگر به همان کیفیتی که عرض کردیم معنا کنیم، یعنی«المیسور من اجزاء الطبیعه لا یسقط بالمعسور من اجزاء الطبیعه»، این هم شامل شرایط نمی شود. اما اگر اینجوری معنا کردیم: «المیسور من افراد الطبیعه لا یسقط بالمعسور من افراد الطبیعه» این جا یک زمینه برای شمول شرائط تحقق پیدا می کند.

لزوم مراجعه به عرف در تشخیص میسور و معسور

لکن امر دومی هم لازم است، قید دومی هم لازم است که با توجه به این قید دوم، شامل شرائط می شود و آن قید این است که در تشخیص معنا و در بدست آوردن مراد از میسور و معسور مراجعۀ به عرف کنیم. اما اگر بخواهیم به عقل مراجعه کنیم، عقل بین واجد و فاقد شرط ، مباینت کامل می بیند. نماز بدون وضو را مصداق برای طبیعت مأمور به نمی بیند، اما به خلاف اینکه به عرف مراجعه کنیم، عرف می گوید که شارع نماز مقیّد به وضو را مأموربه قرار داده است، لکن حالا که فرضا من قدرت بر وضو ندارم، این نماز بدون وضو هم مصداق برای طبیعت مأموربه است، میسور از آن طبیعت مأموربه است.

در حقیقت نماز بدون وضو را هم مصداق برای طبیعت می بیند، منتها به عنوان میسور از افراد طبیعت و عرف بین فاقد و واجد شرط ، مباینت نمی بیند بلکه اختلاف بین فاقد و واجد را در رابطه با نقص و کمال می بیند، مثل همان مسأله ای که در باب اجزاء مطرح است. عرف نماز بدون فاتحه الکتاب را نمی گوید: «لیست بصلاه»، می گوید: «بل هی صلاه ناقصه». در باب شرایط هم وقتی که به عرف مراجعه کنیم، همین عبارت را در باب شرایط پیاده می کند، نمی گوید: نماز فاقد شرط «لیست بصلاه و لیست مصداقا للطبیعه المأمور بها»، بلکه می گوید: نماز بدون شرط ، نماز بدون وضو، نماز ناقصی است و یک