سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 23

داشته باشید.

به عبارت روشنتر: در استصحاب قضیۀ متقینه و قضیه مشکوکه لازم است و ما اینجا قضیۀ مشکوک نداریم که استصحاب کنیم. شما بگویید: «محتمل المانعیه» تحقق پیدا کرده است، «مشکوکه المانعیه» وجود پیدا کرده است، می فرماید: پیدا کرده باشد. اگر «متیقن المانعیه» هم تحقق پیدا کند باز صحت اجزای سابقه به هریک از دو معنا به قوّت خودش باقی است برای اینکه اگر یک مانع قطعی پیدا شد، آیا نمی توانیم بگوییم: اجزای سابقه مطابق با مأموربه واقع شده است ؟ به عبارت فلسفی به تعبیر ایشان«الشیء اذا وقع» این دیگر«لا ینقلب عما وقع علیه» اجزای سابقه متصفا بالمطابقه للمأتی به وقوع پیدا کرد و چیزی که به عنوان مطابق متصف شد، دیگر معقول نیست که عنوان مطابقه از او گرفته بشود و مانع مسلّم هم که می آید و عبادت را باطل می کند معنایش این است که یک نماز کامل صحیح واقع نشده است، اما معنایش این نیست که اجزای سابقه مطابقت با مأموربهش را از دست داده است. اجزای سابقه وقتی که مطابق با مأموربه وقوع پیدا کرد، این صفت دیگر تغیّرناپذیر است، می خواهد مشکوک المانعیه بیاید، «متیقن المانعیه» بیاید یا مانعی اصلا تحقق پیدا نکند.

و همین طور صحت به معنای ثانی هم همین است، برای اینکه در صحت به معنای ثانی، شما یک صحت تأهلیّه ثابت می کنید، یک قضیۀ تعلیقیه درست می کنید. قضیۀ تعقلیّه اینجوری است که اجزای سابقه جوری واقع شده است که«لو انضمّ الیها سائر الاجزاء و الشرایط و الخصوصیّات» عبادت صحیحا واقع می شود. اگر یک مانع مسلّم المانعیه هم تحقق پیدا کند، این قضیۀ تعقلیّه درست است، منتها معلّق علیهش حاصل نشده است، اجزایش جوری واقع شده است که«لو انضمّ » یک عبارت کامل واقع بشود.

وقتی که این مانع مسلم المانعیه آمد این«لو انضم الیها سائر الاجزاء و الخصوصیّات» تحقق پیدا نکرده است. در قضیۀ تعقلیّه لازم نیست که معلق علیهش تحقق پیدا بکند، باید این تعلیق درست باشد، این تعلیق واقعیّت داشته باشد. شما اگر در رکعت سوم نماز هم ده مانع ایجاد کردید ولی آن دو رکعت اول صحّت تأهلیّه اش را از دست نمی دهد که اگر دو رکعت دیگر با همۀ خصوصیّات به او ضمیمه می شد«لکان عباده کامله» لکن با آوردن مانع، ضمیمه نشده است. اگر ضمیمه نشود، تعلیق از بین نمی رود، «ترتب الاثر علیها» از بین نمی رود. لذا اگر صحت را به معنای دوم هم معنا کنید اینجا قضیۀ مشکوکه