سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 237

عدم شرط برای جریان احتیاط

یکی از این اصول ثلاثه، مسألۀ احتیاط است که مفصل ذکر شد. ببینیم آیا در جریان احتیاط و پیاده شدن احتیاط ، شرطی لازم است ؟ قیدی لازم است ؟ می فرمایند: نه، احتیاط هرکجا موضوعش تحقّق پیدا بکند، از نظر عقل، اتصاف به حسن پیدا می کند که در حقیقت، احتیاط مثلا نقطۀ مقابل ظلم است. هرکجا عنوان ظلم تحقّق پیدا بکند، اتصاف به قبح دارد، هرکجا عنوان احتیاط و موضوع احتیاط محقّق بشود، در دنبال او، حسن عقلی به عنوان یک حکم مترتب خواهد شد.

منتها ممکن است در ذهن شما این بیاید که گاهی از اوقات، احتیاط موجب هرج و مرج و اختلال نظام است. آیا اگر احتیاط موجب اختلال نظام بود و موجب از هم پاشیده شدن زندگی انسان شد، باز هم احتیاط حسن دارد؟ باز هم از نظر عقل، محکوم به حسن است ؟ یا باید در باب احتیاط تفصیل قائل بشویم بگوییم: آن احتیاطی که موجب اختلال نظام نیست، آن احتیاط حسن دارد، اما احتیاطی که موجب اختلال نظام است، حسنی در او وجود ندارد، بلکه شاید قبیح هم باشد. این مطلب ممکن است ابتداء در ذهن انسان خلجان بکند.

لزوم اختلال نظام از احتیاط

لکن واقعیت امر این است، در آنجایی هم که احتیاط موجب اختلال نظام است، باز ما دو عنوان داریم و هریک از این دو عنوان، حکم خودش را دارد، بدون اینکه از عنوان خودش سرایت به عنوان دیگری بکند: یک عنوان، احتیاط است و یک عنوان، اختلال نظام است. احتیاط «بما هو احتیاط و بعنوانه الاحتیاطی حسن علی کل حال» این نمی تواند حسن نداشته باشد. این نمی تواند از حکم به حسن کنار برود. اما یک عنوان دیگری هم هست و آن عنوان اختلال نظام است که گاهی هم احتیاط موجب اختلال نظام می شود، لکن آنجایی هم که احتیاط ، موجب اختلال نظام است، اختلال نظام، قبیح است نه اینکه احتیاط قبح داشته باشد.

ما قبلا در بعضی از موارد در نظائرش این را بیان کردیم، گفتیم: اگر شما نذر کردید که مثلا نماز شب بخوانید، حالا که شما خواندن نماز شب را نذر می کنید آیا صلاه اللیل