سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 24

نداریم تا استصحاب جاری کنیم. در متیقن المانعیه هم می گوییم: این صحّت به قوّت خودش باقی است بدون اینکه نیاز به استصحاب داشته باشد تا چه برسد به مشکوکه المانعیه.

پس خلاصۀ اشکال مرحوم شیخ در رسایل به استصحاب صحت تأهلیّه این مطلب است که اگر مقصود شما از صحت، صحت کل العباده باشد، این حالت سابقۀ متیقنه ندارد و اگر«صحه الاجزاء» سابقه باشد«سواء کان معنی الصحه المطابقه للمأمور به ام کان معنی الصحه ترتب الاثر المقصود علیها» اینجا قضیۀ مشکوکه نداریم تا بخواهیم استصحاب کنیم. در نتیجه این استصحاب با این تقریر کنار می رود درحالی که شک شما در مانعیه شیء مشکوک المانعیه به قوت خودش باقی می ماند، یعنی این تقریر سوم برای استصحاب از نظر مرحوم شیخ ناتمام است.

تأثیر مساوی قاطع در اجزای سابقه و لاحقه

بیان ایشان انصافا یک بیان علمی جالبی بود لکن می توانیم یک تصوری بکنیم و چنین بحث کنیم که اگر یک مانعی در نماز وجود پیدا کرد، حدث در رکعت سوم تحقق پیدا کرد، آیا تأثیر این حدث در چه چیز است ؟ آیا این حدث، اجزای لاحقه را از قابلیّت لحوق بیرون می کند یعنی نقش حدث این است که دیگر نمی گذارد رکعات بعدی قابلیّت لحوق به رکعات قبلی داشته باشد که«اثر المانع» روی اجزای لاحقه پیاده می شود؟ آیا مسأله اینطور است که در حقیقت از کلام شیخ همین معنا استفاده می شود که وجود المانع روی اجزای لاحقه اثر می گذارد؟ یا اینکه ممکن است ادعا کنیم که وجود حدث همان طوری که روی اجزای لاحقه اثر می گذارد روی اجزای سابقه هم اثر می گذارد، یعنی اجزای سابقه را از قابلیّت لحوق اجزای لاحقه به آنها بیرون می کند که نقش مانع، یک نقشی است که متساوی التأثیر است، هم در رابطۀ با اجزای لاحقه و هم در رابطۀ با اجزای سابقه. یعنی اگر دو رکعت نماز در نماز چهار رکعتی صحیحا واقع شد، به مجردی که حدث، تحقق پیدا کرد، این دو رکعت قبلی هم«کأنّه لم یقع» این دو رکعت قبلی هم «کأنه لم یتحقق من المکلف». گویا انسان یک چنین چیزی را در باب مانع از مذاق شرع استفاده می کند که معنای مانع این نیست که فقط روی اجزای لاحقه اثر بگذارد و روی اجزای سابقه هیچ گونه اثری نداشته باشد.