سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 240

معتبره بر عدم وجوبش قائم شده، مع ذلک احتیاط کنیم و نماز جمعه را بخوانیم. بعضی از اشکالات در رابطۀ با این احتیاط است یعنی احتیاط در مقابل یک دلیل معتبر برخلاف این احتیاط .

لزوم اطاعت در عبادات و عدم تحقق آن در باب احتیاط

اولین اشکال در رابطۀ با مطلق احتیاط است، مخصوصا در شبهات بدویه. پایه این اشکال روی یک مسأله است، البته باز ناگفته نماند که این اشکال در رابطۀ با احتیاط در امور تعبدیه است، اما آنجایی که واجبات توصلیه در کار باشد و کسی بخواهد احتیاط بکند، این اشکال آنجا وارد نیست و از حریم احتیاط در توصلیات دور است. اما آنجایی که پای عبادت مطرح است، پای امور تعبدیه مطرح است، اشکال به این کیفیت است و محور اشکال این مسأله است که در حقیقت یک صغرا و کبرایی است گفته اند: ما در عبادات، اطاعت لازم داریم. در باب عبادات، باید عنوان اطاعت، تحقّق پیدا بکند، صدق بکند که«هذا المکلف قد اطاع مولاه فی الحکم وجوبی، فی الحکم الاستحبابی» اطاعت باید تحقّق پیدا بکند، اطاعت چیست ؟ این به منزله کبری است. می گویند: اگر در همین موالی و عبید عرفیه بخواهیم مسألۀ اطاعت را پیاده بکنیم، اگر بخواهند بگویند:

یک عبدی مطیع مولای خودش است، معنایش این است که اراده اش، تابع اراده مولا است. هرچیز مولا بخواهد، او می خواهد و این درست تابع مولا و تابع ارادۀ مولا، و پیرو خواست مولاست. آنچه مولا بخواهد او انجام می دهد و اراده می کند.

و اگر این را بخواهیم به صورت یک ضابطه ای دربیاوریم باید بگوییم: اطاعت معنایش این است که عبد از بعث مولا منبعث بشود و به تحریک المولی متحرک بشود.

یعنی جایی که مولا بعث دارد، عبد اگر منبعث شد«یتحقّق عنوان الاطاعه» جایی که مولا با امر خودش عبد را تحریک به انجام ماموربه می کند، اگر در دنبال تحریک المولی، عبد متحرک شد و به حرکت درآمد و ماموربه را در خارج انجام داد، اینجا«یتحقّق الاطاعه».

پس ما می توانیم اطاعت را در این معنا خلاصه کنیم بگوییم: «الاطاعه عباره عن الانبعاث عقیب بعث المولی» در دنبال بعث مولا اگر منبعث شد، اطاعت تحقّق پیدا کرده است. آنوقت مطلب را می آورد مخصوصا در شبهات بدویه، می گوید: در شبهات بدویه که شما احتمال می دهید نماز جمعه واجب است و به احتمال وجوب، نماز جمعه را اتیان