سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 242

که بعث، واقعیت نداشته باشد، و می شود هم که این دو با هم جمع بشود، هم بعث، تحقّق داشته باشد و هم علم به بعث، تحقّق داشته باشد.

پس بین بعث و علم به بعث، یک نسبت عموم و خصوص من وجه هست و دوتا مادۀ افتراق اینجا وجود دارد، آیا در اینجایی که شما علم به بعث پیدا می کنید چه چیز شما را به انجام آن مبعوث الیه تحریک می کند؟ علم شما به بعث. در حقیقت شما منبعث از علم به بعث هستید، نه منبعث از واقع بعث.

عدم لزوم واقعیت در بعث برای تحقق انبعاث

به ذهنتان نیاید که اگر بعث واقعیت نداشته باشد معنا ندارد انسان منبعث بشود، نه این، یک مطلب عرفی است. گاهی از اوقات انسان در یک بیابانی یک شبهی را از دور می بیند، صددرصد یقین می کند که این یک حیوان درنده است، آیا اینجا خوف و وحشت برای انسان پیدا می شود یا نمی شود؟ بلااشکال این خوف و وحشت تحقّق دارد، اما این خوف و وحشت ناشی از چیست ؟ ناشی از اعتقاد شما به درنده بودن آن حیوان است، نه ناشی از درنده بودن واقعی آن حیوان، برای اینکه آن حیوان بعد می آید جلو، معلوم می شود یک حیوان اهلی غیردرنده است. همان طوری که اگر کسی با یک درنده واقعی مواجه بشود، اثر رعب و وحشت در او به وجود می آید، در همین مثال هم، همان مقدار وحشت و رعب در انسان پدید آمده. از اینجا کشف می کنیم که آن که ایجاد وحشت می کند، اعتقاد به درنده بودن این حیوان است، علم به سبعیت این حیوان است، نه واقعیت درندگی و واقعیت سبعیت.

همین معنا در باب بعث و علم به بعث هم وجود دارد. آن که شما را در مواردی که علم به بعث دارید، تحریک به انجام ماموربه می کند، واقعیت بعث نیست، بلکه اعتقاد شما به بعث است و لذا هیچ فرق هم نمی کند که این اعتقاد شما، به حسب واقع، مطابق با واقع باشد یا اینکه در بعضی از موارد، مخالف با واقع باشد اما به صورت یک جهل مرکبی که شما او را علم می پندارید و به چهرۀ علم در نظر شما مجسّم شده باشد. آیا از نظر انبعاث، بین این دو صورت فرق است ؟ بین صورت علم به بعثی که آن علم مطابق با واقع باشد و بین علمی به بعثی که آن علم، به حسب واقع، مخالف با واقع باشد؟ از اینجا می فهمیم که بعث واقعی نقش ندارد، آن که نقش دارد علم به بعث است، در تمام موارد