سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 243

علم هم علم به بعث نقش دارد.

لذا نتیجه این می شود که نه تنها در مورد احتیاط ، اطاعت امکان پذیر نیست، بلکه در موارد غیراحتیاط هم اطاعت امکان ندارد، یعنی اصلا ممکن نیست اطاعت تحقّق بکند حتی یک مورد ما نمی توانیم پیدا بکنیم که عنوان اطاعت تحقّق پیدا بکند، برای اینکه هر کجا که عنوان اطاعت است یا احتمال البعث است یا علم به بعث است، شق ثالث هم ندارد. احتمال بعث را که شما می گویید: انبعاث از احتمال«لیس باطاعه» در علم به بعث هم شما می گویید: انبعاث مستند به علم است، نه مستند به واقعیت بعث، پس کجا می توانید یک جایی را تصوّر بکنید و پیدا بکنید که انبعاث مستند به بعث مولا باشد نه مستند به اعتقاد شما؟ مستند به بعث و علم شما به بعث باشد. این یک اشکال مهمی است که در اینجا ذکر شده و عرض کردیم که نه تنها در باب احتیاط است بلکه در موارد علم به بعث هم این اشکال پیاده شده لذا باید ما از این اشکال درست جواب بدهیم.

عدم دلیل بر لزوم اطاعت در باب عبادات

یک جواب از این اشکال این است که آن صغرا و کبرایی که برای ما در اول اشکال ترتیب دادید و گفتید: ما در باب عبادات، اطاعت لازم داریم، بفرمائید ببینیم این از کجا آمده ؟ کدام آیه و روایتی این حرف را زده که«یعتبر فی باب العبادات الاطاعه»؟ تا شما اطاعت را به انبعاث از بعث مولا معنا بکنید و بگویید: اصلا این امکان ندارد که تحقّق پیدا بکند. «یعتبر فی باب العبادات الاطاعه» این عنوان از کجا آمده که بعد به تفسیر این عنوان بپردازیم و ببینیم اصلا مراد و مقصود از اطاعت چیست ؟ این را شما از کجا آورده اید؟

شاید این آیه شریفه به ذهن شما بیاید که«أَطِیعُوا اللّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ » ، می گوییم: خود همین آیه که خلاف این معنا را دلالت می کند، برای اینکه کلمۀ «اطاعت» در این آیه شریفه، هم دربارۀ خداوند ذکر شده و هم دربارۀ رسول و اولی الامر ذکر شده. آیا اطاعت در این آیه دو معنا می دهد؟ اطاعت دربارۀ خداوند یک معناست ؟ «اطیعوا» از نظر اطاعت، یک مفهوم دیگری دارد، و یک معنای دیگری دارد؟ یا ظاهرش این است که در هردو، اطاعت یک معنا دارد؟ آیا در باب اطاعه الرسول، شما اطاعه الرسول را جز موافقه الرسول، چیز دیگری معنا می کنید؟ یعنی در باب اطاعه