سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 251

احتیاط به یک صورت وسیعی مطرح شده بود به این نحوی که ملاحظه کردید به طور کلی منتفی است.

و اما شبهه ای که در رابطۀ با احتیاط در اطراف علم اجمالی است، که این شبهه فقط مربوط به احتیاط در شبهات مقرونۀ به علم اجمالی است، به عبارت دیگر برای آنجایی است که احتیاط ، مستلزم تکرار باشد. احتیاط ، مستلزم تکرار بودن، تنها در موارد علم اجمالی تحقق پیدا می کند. اینجا از دو نظر، شبهه وجود دارد: یکی از نظر نفس عنوان تکرار، تکرار«بما هو تکرار» موجب اشکال در احتیاط شده است، که اگر ما روی این عنوان تکیه کردیم دیگر اختصاص به باب عبادات ندارد، حتی در باب توصلیات هم این مسأله مطرح است برای اینکه تکرار«بما هو تکرار» در اطراف علم اجمالی هم دربارۀ عبادات پیاده می شود و هم دربارۀ توصلیات پیاده می شود. لذا اگر این اشکال مستقر بشود و قابل جواب نباشد هم توصلیات و هم تعبدیات، هردو را در صورت تکرار از بین می برد. اما اشکال دیگر در همین شبهات مقرونۀ به علم اجمالی در خصوص عبادیاتش است، و او به لحاظ مسألۀ قصد قربت و وجه و تمییز و امثال ذلک است، اینها یک مسائلی است مخصوص به باب عبادات و در توصلیات جاری نیست.

لزوم استهزاء و لعب به امر مولا از احتیاط در اطراف علم اجمالی

اما اشکال اول که روی تکرار«بما هو تکرار» تکیه شده است می گوید: این تکرار، لعب به امر مولا و استهزاء امر مولا و مسخره کردن امر مولا است، البته برای کسی که راه علم تفصیلی برای او باز است و می تواند از راه علم تفصیلی مسأله را تمام بکند ولی به جای اینکه در یک لباس طاهر واقعی نماز بخواند بیاید ده تا نماز در ده لباس بخواند برای اینکه علم اجمالی دارد به اینکه یکی از این لباسها مثلا طاهر است، یا علم اجمالی به نجاست یکی از این لباسها دارد. به جای اینکه یکی از این لباسها را تطهیر بکند و علم به طهارت پیدا بکند و در خصوص او نماز بخواند بگوید: چه داعی داریم که این کار را بکنیم ؟ ده تا نماز در ده تا لباس می خوانیم که یقین داریم که نماز در ثوب طاهر واقعی تحقق پیدا کرد. می گوید: این استهزاء به«أَقِمِ الصَّلاهَ » است، استهزاء به امر مولاست. این در باب تعبدیات بود. در باب توصلیات هم می گوید: همین طور است. اگر یک عبدی می داند که مولا دستور به احضار یک نفری را داده است، می تواند برود و از مولا سؤال