سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 255

را در هردو لباس می خوانیم تا یقین کنیم به اینکه نماز در ثوب طاهر تحقق پیدا کرده است. آیا از نظر عقلا چه حالت لعب و استهزایی در این وجود دارد؟ به چه عنوانی بگوییم: این لعب به امر مولا است ؟ این حساب کرده است که نماز در دوتا لباس، بیست دقیقه وقت لازم دارد، اما اگر بخواهد لباس را تطهیر کند و در لباس طاهر معلوم بالتطهیر نماز بخواند، چهار ساعت مثلا وقت لازم دارد، آیا اسم این انتخاب، استهزاء است ؟ این اهانت به امر مولاست ؟ مسخره کردن مقام مولویت مولاست ؟

یا در همان مثال مجتهدی که ما عرض کردیم، مسألۀ استنباط ، یک مسألۀ شوخی نیست، یک مسألۀ بسیار مهمی است، آن هم استنباط در مثل نماز جمعه. مجتهد می بیند اگر بخواهد مسألۀ نماز جمعه را استنباط بکند، خیلی باید مطالعه بکند، خیلی وقت صرف بکند، احتیاج به زحمت و مشقت و بحث و دقت دارد، می گوید: به جای اینکه این مشقتها را متحمل بشویم، در روز جمعه، هفته ای یک روز هم که بیشتر نیست، بین نماز جمعه و نماز ظهر جمع می کنیم. آیا این استهزاء به مقام مولاست ؟ این لعب به امر مولاست ؟ نه، مجتهد در مقام مقایسه ملاحظه کرده که این کار، آسان تر است، و تازه بهتر هم او را به واقع می رساند، برای اینکه اگر اجتهاد کرد و اجتهادش مؤدّی به یک طرف شد، تازه آن طرف قطعی که نیست، آن طرف برحسب اجتهادش درست شده است، اما انسان یقین به رسیدن به واقع که ندارد، به خلاف اینکه جمع بکند و تکرار بکند، اینجا یقین به رسیدن به واقع پیدا می کند.

پس جواب اولش این است که اولا مسألۀ تکرار به آن صورت کلی که شما گفتید، لعب به امر مولا و استهزاء به مقام مولاست، نه، این مسأله کلیت ندارد، و به قول مرحوم آخوند که به یک جملۀ کوتاهی این مسأله را بیان کرده اند گاهی تکرار برای یک داعی عقلایی تحقق پیدا می کند به همین مثالهایی که ما عرض کردیم.

عدم تنافی خصوصیات ملازم با عمل با عبادات

ثانیا: فرض کنیم که تکرار، عنوان لعب و امثال ذلک دارد، لکن ما خارجا یک مسأله ای را مسلّم می دانیم، در باب عبادات، آنکه بر ما لازم است این است که اصل عمل را به داعی الهی انجام بدهیم. چرا نماز می خوانیم، چرا روزه می گیریم ؟ برای اینکه خدا امر کرده است«لو لا امر اللّه و لو لا البعث من اللّه» هیچ گونه انبعاث و تحرّکی نسبت به