سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 256

انجام اصل عمل تحقق پیدا نمی کرد. در باب عبادت، آن که لازم است همین مقدار است که اصل العمل را شما به داعی امر اللّه ایجاد بکنید، اما خصوصیات عمل چطور؟ جهات مقارنۀ عمل چطور؟ اینها هم باید حتما برای خاطر یک جنبۀ معنوی باشد؟ لازمه اش، این است که انسان دیگر در زمستان نرود در یک مکان گرم نماز بخواند، برای اینکه انتخاب مکان گرم برای خاطر خدا نیست، این برای خاطر حفظ از سرماست، یا انتخاب مکان سرد در تابستان برای خدا نیست، برای خواهش نفس و خواستۀ نفس انسان است. آیا این خصوصیات هم در باب عبادات باید جنبۀ الهی داشته باشد؟ یا این خصوصیات در باب عبادات به هرنیتی می خواهد تحقق بکند، به هرصورتی می خواهد تحقق پیدا بکند اشکالی ایجاد نمی کند.

در باب تکرار هم تقریبا مسأله اینطور است، بلکه از اینجا هم به یک نحو و به یک ملاحظه روشن تر است برای اینکه شما این تکرار مستلزم لعب را در رابطۀ با کیفیت اطاعت انجام می دهید، یعنی وقتی که می دانید موظف هستید در روز جمعه به یک نماز، دو راه برای شما باز است، دو کیفیت اطاعت امکان دارد: یک کیفیتش این است که علم تفصیلی پیدا بکنید و مأموربه را مشخص بکنید. یک کیفیت هم عبارت از تکرار است، و تکرار هم ملازم با لعب است. شما این کیفیت ملازم با لعب را انتخاب می کنید، اما لعب در کیفیت اطاعت، تحقق پیدا کرده است، و اما اصل الاطاعه، جز داعی الهی و بعث الهی هیچ چیزی در آن وجود ندارد.

به عبارت روشن تر: در روز جمعه کأنّه دو مرحله مطرح است: یک مرحله اینکه انسان برای خواندن نماز اقدام می کند. این مرحله اش مرحلۀ الهی است، این مرحله، مرحلۀ عبادی است. اما مرحلۀ دوم، نحوۀ اتیان مأموربه در خارج و کیفیت پیاده کردن مأموربه در خارج است. اینجا دیگر لزوم ندارد که در این کیفیت هم عنوان الهی تحقق پیدا بکند.

به عبارت دیگر: این مستدلّ می گفت: «التکرار لعب بامر المولی» ما در جواب دوم، لعب بودنش را قبول داریم لکن ارتباط این لعب را به امر مولا نمی پذیریم. می گوییم:

تکرار چه لعبی است به امر المولی، چه استهزائی است به امر المولی ؟ بلکه یک کاری است که در مقام اطاعت و در نحوۀ اطاعت، این تکرار، عنوان لعب و عبث و استهزاء و امثال ذلک به قول شما در آن تحقق دارد. پس آن که مدعای شماست که لعب به امر مولا است، ثابت نشد برای اینکه ما برای امر مولا هیچ حسابی باز نکردیم جز اینکه از ناحیۀ