سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 263

به عبارت روشن تر: اینجایی که خبر واحد معتبر قائم شد بر اینکه«صلاه الجمعه لیست بواجبه» شما ابتداء فکر می کنید که در مقام احتیاط ، انسان بین هردو جمع می کند و جمع هم دو راه دارد: یک راه اینکه اول نماز جمعه بخوانیم و بعد نماز ظهر، و یک راه اینکه اول نماز ظهر بخوانیم و بعد نماز جمعه. در اینجاهایی که احتیاط ، مستلزم تکرار است، طبعا دو طریق وجود دارد: یک طریق اینکه اول جمعه و بعد ظهر، یک طریق اینکه اول ظهر و بعد جمعه، لکن این قائل که مرحوم محقق نائینی(اعلی اللّه مقامه الشریف) است می فرماید: چون که روایت معتبره قائم بر این شده است که نماز جمعه واجب نیست مثلا، شما در مقام عمل ابتداء باید نماز ظهر را بخوانید و بعد نماز جمعه، و حق ندارید که مسأله را عکس بکنید.

اگر بخواهید که یک مثال روشنتری باشد، آن حجت معتبره را در ناحیۀ اثبات فرض بکنید. فرض کنید که خبر واحد معتبر قائم شد بر اینکه وظیفۀ شما در روز جمعه، نماز جمعه است در جانب اثبات، لیکن شما حساب می کنید که این خبر واحد معتبر که انسان را یقینا به واقع نمی رساند، آن که یقینا به واقع می رساند، جمع بین صلاتین است، احتیاط به اتیان کلتا الصلاتین است. لکن ایشان در مقام احتیاط در این مثالی که عرض کردیم می فرماید که اول باید نماز جمعه بخوانید و بعد نماز ظهر، حق ندارید که اول نماز ظهر بخوانید و بعد نماز جمعه. چرا؟ مگر در مقام جمع بین صلاتین و احتیاط بین این دو صورت چه فرقی می کند؟

ایشان می فرماید: فرقش این است که این روایتی که می گوید: «صلاه الجمعه واجبه» در روز جمعه، دلیل حجیت این روایت و اعتبار این روایت، مفادی دارد، مفادش این است که باید احتمال خلاف این روایت را الغا کنید و کنار بیندازید، نه از نظر فکری و ذهنی، بلکه از نظر عمل. معنای«صدّق العادل» همان طوری که مرحوم شیخ هم مکررا می فرمودند، یعنی«الغ احتمال خلاف خبر العادل» احتمال خلاف خبر عادل را صرف نظر بکنید و کنار بیندازید، یعنی«فی مقام العمل». اگر معنای«صدّق العادل» این شد حالا که عادل می گوید: نماز جمعه واجب است. در اینجا شما ابتداء برای احتیاط ، دو راه فکر می کنید: یک راه اینکه اول نماز جمعه بخوانید و بعد نماز ظهر که این هیچ مسأله ای بوجود نمی آورد، با«صدّق العادل» منافات ندارد، با«الغ احتمال الخلاف فی مقام العمل» مخالفت ندارد.