سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 264

اما اگر مسأله را عکس کردید با اینکه خبر عادل می گوید: نماز جمعه واجب است:

لکن شما ابتداء نماز ظهر را خواندید. اینجا عملا کی الغاء احتمال خلاف کرده اید؟ برای اینکه معنای احتمال خلاف، احتمال وجوب نماز ظهر است. شما عملا احتمال خلاف را مقدم داشته اید و در مقام اتیان، نمازی ظهر را که برخلاف خبر عادل بوده است و بر خلاف روایت معتبره ای که پشتوانه اش«صدّق العادل» است بوده است ابتداء خوانده اید.

فرق مقدّم داشتن عمل به اماره و یا مؤخّر داشتن آن

بگویید: چه فرق می کند که ما نماز جمعه را اول بخوانیم یا دوم ؟ آن جایی که نماز جمعه را اول هم می خوانیم باز بالاخره نماز ظهر را که می خوانیم، پس چه موقع ما احتمال خلاف را فی مقام العمل الغاء کرده ایم ؟ معنای الغای احتمال خلاف فی مقام العمل این است که اصلا نماز ظهر را نخواند. این احتمال خلاف را در مقام عمل الغا کرده است. اما اگر من نماز ظهر را می خواهم بخوانم ولو بعد از نماز جمعه، چه موقع الغای احتمال خلاف کرده ام فی مقام العمل ؟

ایشان می فرماید: بله، اگر ابتداء شما نماز جمعه را خواندید، «صدّق العادل» موافقت شد. عادل گفت: نماز جمعه، ما هم نماز جمعه خواندیم. اما بعد از خواندن نماز جمعه، بساط «صدّق العادل» برچیده می شود و به جای او، بساط احتیاط پهن می شود. خبر واحد گفت: نماز جمعه، گفتید: «علی العین و الرأس» این هم نماز جمعه، دیگر حرف دیگری دارید؟ خوب شما بساطتان را جمع بکنید، اما بساط احتیاط حالا پهن شده است. من می خواهم کاری بکنم که علم به موافقت واقع داشته باشم، چون ارادۀ علم به موافقت واقع را دارم لذا بعد از نماز جمعه نماز ظهر را هم می خوانم.

اما اگر مسأله عکس شد، این معنا تحقق پیدا نکرده است. اگر من ابتداء نماز ظهر را خواندم، از همان اول با«صدّق العادل» مخالفت کرده ام، برای اینکه«صدّق العادل» گفته است که القای احتمال خلاف بکن، من آمده ام برای احتمال خلاف، حق تقدم قائل شده ام، برای احتمال خلاف اولویت قائل شده ام، برای اینکه شروع کرده ام به خواندن نماز ظهر. لذا خواندن نماز ظهر ابتداء با«الق احتمال الخلاف» منافات دارد، اما همین نماز ظهر را اگر بعد از نماز جمعه بخوانند، هیچ منافاتی با«صدّق العادل» نمی تواند داشته باشد. و روی همین معنا ایشان می گوید: این تعیّن دارد، نه اینکه این یک حکم استحبابی