سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 268

در جنبۀ اثباتی مسأله است، اما«صدّق العادل» حالا یک قول است و ممکن است که کسی توهّما از این قول جنبۀ اثبات و نفی هردو را استفاده بکند، لیکن آن که ما از«صدّق العادل» استفاده می کنیم بیشتر از این نیست که باید عملا ترتیب اثر بر قول عادل داده بشود، اما اینکه کدام تقدم دارد و کدام تأخر دارد، این در«صدّق العادل» وجود ندارد.

عدم تحقق الغای احتمال خلاف با تقدّم عمل به اماره

علاوه بر این، باز یک نیمه اشکالی هم اینجا هست. از باب فرض که معنای«صدّق العادل، الغ احتمال الخلاف» است و معنای«الغ احتمال الخلاف ای فی مقام العمل» آن وقت چه فرق می کند اگر شما ابتداء نماز جمعه خواندید و بعد نماز ظهر خواندید، چه موقع الغای احتمال خلاف کردید«فی مقام العمل»؟ و این بیانی که شما فرمودید که با خواندن نماز جمعه«صدّق العادل» بساطش را جمع می کند و بساط احتیاط پیاده می شود، نه، اینطور نیست. «صدّق العادل» اگر معنایش این است که«الغ احتمال الخلاف فی مقام العمل» معنایش این است که حق نداری نماز ظهر بخوانی، حالا این نماز ظهر را چه ابتداء بخواهی بخوانی و چه بعدا بخواهی بخوانی. اگر نماز ظهر را بعدا هم خواندی «الغ احتمال الخلاف» تحقق پیدا نکرده است، برای اینکه شما عملا برطبق احتمال خلاف ترتیب اثر دادید و نماز ظهر را بعد از نماز جمعه خواندید.

لذا اگر ما فرض هم بکنیم که«صدّق العادل» معنایش«الغ احتمال الخلاف فی مقام العمل» است، اگر نماز ظهر را حتی بعد از نماز جمعه هم بخوانید، این«الغ احتمال الخلاف» موافقت نشده است، این«الغ احتمال الخلاف» عمل نشده است، و شما نمی توانید بگویید که با خواندن نماز جمعه، بساط «صدّق العادل» جمع می شود. مگر جمع شدنش در اختیار من و شماست ؟ «صدّق العادل» هم می گوید: نماز جمعه بخوان و هم می گوید: احتمال خلاف را عملا الغا کن. شما نماز جمعه اش را خواندید اما«فی مقام العمل» الغا احتمال خلاف نکردید لذا تأخر نماز ظهر از نماز جمعه نمی تواند مسألۀ الغا احتمال خلاف را تحقق ببخشد. واقعیت مطلب، همان است که«صدّق العادل» هیچ ناظر به جانب خلاف و احتمال خلاف و الغای احتمال خلاف نیست، بلکه همان جنبۀ اثباتی خودش را دارد و مفادش این است که این مخبربه در خارج تحقق پیدا بکند، حالا به هر صورتی می خواهد تحقق پیدا بکند فرقی نمی کند.