سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 272

داشته است لکن این بیان به هیچ وجه به دست مکلّف نرسیده است و در اختیار مکلف قرار نگرفته است، اینجا ما نمی توانیم حکم بکنیم به اینکه مولا می تواند عقوبت بکند.

در موالی عرفیه، اگر مولا نامه ای به عبد خودش نوشت و در این نامه، وظائفی را برای عبد مقرّر کرد، لکن این نامه مثلا در بین راه گم شد و بالاخره به دست عبد نرسید، اینجا بیان، تحقق پیدا کرده است. مولا مطلوب خودش را در نامه مشخص کرده است لکن بیان، «واصل الی العبد» نشده است و به هیچ وجه در اختیار عبد قرار نگرفته است. آیا اینجا نمی توانیم بگوییم: قاعدۀ قبح عقاب بلابیان جریان دارد؟ ضروری است که جریان دارد برای اینکه مقصود از بیان، صرف«تمامیه البیان من قبل المولی» نیست بلکه باید بیان در اختیار مکلف قرار بگیرد و«وصول الی المکلف» تحقق پیدا بکند.

معنای بیان واصل نزد عرف

اینجاست که باید بحث کنیم که آیا معنای«وصول الی المکلف» چیست ؟ مقصود از بیان واصل، عبارت از چه بیانی است ؟

آیا مقصود از بیان واصل، این است که مولا یک به یک مکلفین را بر این تکلیف مطلع بکند و یک به یک تکلیف خودش را به آنها اعلام بکند؟ یا اینکه به حسب موارد، فرق می کند، به حسب موالی و عبید، فرق می کند، به حسب قوانین عامه و غیرعامه، فرق می کند و فرقش هم یک مسألۀ عقلایی است.

مثلا اگر در کشوری، قانونی تصویب می شود، قانونی تقنیین می شود، معنای اعلام کردن و ایصال کردن این قانون به تودۀ مردم، به چه صورت است ؟

آیا این قانون را بنویسند، در خانه یک به یک از مردم این کشور ارائه بدهند تا وصول بیان، وصول قانون، صدق بکند، یا اینکه معنای وصول قانون، این است که پس از تصویب در مجلس، در مطبوعات رسمی کشور و در رسانه های گروهی، این قانون را اعلام بکنند. این معنای وصول بیان است و الا معنایش این نیست که باید این قانون به گوش یک به یک برسد. لذا می بینید اگر کسی خلاف قانون کرد، اگر معترض شد که این قانون به گوش من نخورده، عذرش را نمی پذیرند. می گویند: قانونی است که هم رادیو و تلویزیون گفته و هم مطبوعات رسمی کشور این قانون را نوشته اند و راه وصول در قانون یک کشور، همین است نه اینکه قانون را در اختیار یک به یک بگذارند.