سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 278

شیء، واجب است. در روایت معتبره، لازم نیست که برای شما افاده علم بکند، این روشن است، لازم نیست برای شما حتی افاده ظن بکند برای اینکه حجیّت روایات، ارتباطی به مسألۀ ظن شخصی ندارد. چه کسی از روایتی، ظن شخصی برایش پیدا بشود و یا نشود، اگر سند روایت، صحیح بود و دلالتش ظاهر بود، حجیت شرعیه دارد، چه برای شما افاده مظنه بکند و یا افاده مظنه نکند و حتی بالاتر، اگر در یک روایت معتبره ای، شما ظن به خلاف هم داشته باشید، آن روایت گریبان شما را می گیرد. بله، اگر علم به خلافش داشته باشید، دیگر با وجود علم به خلاف، روایت، اعتبار ندارد. اما اگر ظن شخصی به خلاف یک روایت معتبره داشته باشید، باز اعتبار این روایت، گریبان شما را خواهد گرفت ولو ظن شخصی به خلاف این روایت داشته باشید.

پس حجیّت روایت، نه مشروط به علم به وفاق است و نه مشروط به ظن به وفاق است. حالا روایتی قائم شد بر اینکه فلان شیء، واجب است، شما هم نه علم به وجوب دارید و نه ظن به وجوب دارید، آیا در اینجا اگر این شیء به حسب واقع، واجب باشد، بر شما به واسطه قیام یک روایت معتبره، تنجّز پیدا می کند یا نه ؟ اگر بگویید: تنجّز پیدا نمی کند؟ پس معنایش این است که حجیت این روایت، لغو است. اعتبار این روایت، بلاثمر است. اگر روایت معتبره، نتواند تکلیف واقعی را«علی فرض الثبوت» منجّز بکند، پس چه اثری بر این روایت، ترتّب پیدا می کند؟ چه فایده ای بر حجیت این روایت، مترتب می شود؟ پس این را که نمی توانید ملتزم بشوید، حتما باید ملتزم بشوید به اینکه اگر بحسب واقع تکلیفی بر وفق این روایت معتبره وجود داشته باشد، آن تکلیف گریبان شما را خواهد گرفت درحالی که آن تکلیف، نه برای شما معلوم است و حتی نه برای شما مظنون است؛ یعنی نه کاشف علمی در رابطۀ با او داریم و نه کاشف ظنی در رابطۀ با او دارید. پس چرا به صورت یک قاعده کلیه گفتید: «البعث ما لم یکن معلوما لم یکن منجّزا؟ هذا هی الروایه»، بعث در مورد این روایت، نه معلوم است و نه مظنون است و مع ذلک«اذا کان بحسب الواقع موجودا یکون منجزا علیک» و اگر بخواهید جلوی تنجّز را بگیرید، معنایش این است که دور حجیت روایت و اعتبار روایت را قلم گرفته باشید.

پس این یک جواب نقضی، که ما جایی را برای شما پیدا کردیم که با اینکه نه کاشف علمی و نه کاشف ظنی از بعث واقعی وجود دارد، مع ذلک عنوان تنجز و استحقاق و عقوبت بر مخالفت، قطعا در آنجا تحقق دارد. یک جواب حلی هم دارد که ان شاء الله