سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 280

درس سیصد و بیست و نهم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اشکالی بود در اینکه معلوم نیست که جریان برائت عقلیه متوقف بر فحص باشد بلکه قبل الفحص هم برائت عقلیه جریان پیدا می کند. خلاصه این اشکال این بود که بعث واقعی«بوجوده الواقعی» صلاحیت باعثیّت و محرکیّت ندارد و تا زمانی که انکشاف پیدا نکند و از راه علم به بعث، مکشوف نشود، عنوان باعثیّت و محرکیّت در او وجود ندارد.

لذا نتیجه گرفت: «البعث ما لم یکن مکشوفا لا یصلح للباعثیه و لا للمحرّکیه» و بعد یک مطلب دیگری ضمیمه این معنا شد که منجزیّت یک تکلیف، همراه با باعثیّت و محرکیّت تکلیف است. در جایی که تکلیف، صالحیت برای بعث و تحریک داشته باشد، در آنجا منجّز خواهد شد اما اگر صلاحیت باعثیت نداشته باشد، عنوان تنجز هم پیدا نخواهد کرد.

در حقیقت منجزیّت را متفرع بر باعثیّت و محرکیّت قرار داد و بعد نتیجه گرفت که«البعث ما لم یکن مکشوفا بالعلم لا یکون منجّزا»، پس در صورت احتمال، هیچ حالت منجزیت وجود ندارد. استحقاق عقوبت بر مخالفت وجود ندارد چه این احتمال قبل الفحص باشد