سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 284

علی المولی». آیا این دلیل به نظر شما تمام است ؟ آیا ما می توانیم وجوب فحص را از راه این دلیل ثابت بکنیم ؟

ما که روی این وجه صحبت می کنیم، دیگر باید آن دلیل قاعدۀ قبح عقاب بلابیان را کنار بگذاریم و الاّ اگر بر آن فرض، قاعدۀ قبح عقاب بلابیان را معنا بکنیم که اصلا نیازی به این حرف ها و به این مسائل باقی نمی ماند. وقتی که دلیل را به این صورت می خواهیم پیاده کنیم، معنایش این است که آن حرف را باید کنار بگذاریم؛ یعنی بگوییم: در قاعدۀ قبح عقاب بلابیان، فرقی نیست هم قبل الفحص جاری است و هم بعد الفحص جاری است باید یک چنین فرضی بکنیم و الاّ اگر گفتیم: قاعدۀ قبح عقاب بلابیان، جریانش انحصار دارد به صورت«ما بعد الفحص»، دیگر جا برای این حرفها نیست و فرض هم این است که بحث ما در برائت عقلیه است، برائت شرعیه خودش یک داستان مفصلی دارد که ان شاء الله بعد از بحث در برائت عقلیه، آنجا بحث می کنیم که آیا در رابطۀ با جریان حدیث رفع، از نظر«رفع ما لا یعلمون» لازم است که فحص هم کرده باشیم و یا لازم نیست که فحص کرده باشیم ؟ آن خودش یک داستان مستقلی دارد و نباید به برائت عقلیه ای که مورد بحث ماست، مخلوط بشود.

پس اگر دلیل را روی پایه«ظلم علی المولی» بنا نهادیم، معنایش این است که از نظر جریان قاعدۀ قبح عقاب بلابیان، فرقی نیست بین اینکه قبل الفحص باشد یا بعد الفحص باشد. باید یک چنین فرضی را در رابطه با این دلیل داشته باشیم.

معنای ظلم بر مولا بودن در محل بحث

وقتی که می خواهیم چنین فرضی را مطرح کنیم، از این استدلال کننده، سؤال می کنیم:

اینکه شما می فرمایید: ارتکاب شرب توتون با احتمال حرمت، در شرائط «قبل الفحص» ظلم بر مولاست، چرا ظلم بر مولاست ؟ ظلم بودنش را برای ما توضیح بدهید، چرا ظلم بر مولاست ؟ می گوید: برای اینکه این آدم احتمال می دهد که با این عمل دارد مخالفت مولا را انجام می دهد، و الاّ ظلم به معنای دیگری، اینجا تصور نمی شود. ظلم بر مولا در رابطۀ با مخالفت مولا است. می گویید: این آدم احتمال می دهد که«مخالفه المولی» با این عملش تحقق پیدا کند. می گوییم: کدام مخالفت ؟ مخالفت جایزه و یا مخالفت قبیحه ؟ اگر شما بگویید: مخالفت جایزه، که اگر مخالفت المولی جایز شد، دیگر با احتمال مخالفت