- اشاره 1
- اصاله الاشتغال 1
- اشاره 2
- مقتضای اصل اولی در زیاده در مأموربه 2
- بررسی استصحاب عدم قادحیت زیاده در مأموربه 4
- لزوم اتحاد قضیۀ متیقنه و مشکوکه در باب استصحاب 5
- بررسی استصحاب عدم وقوع المانع فی العمل 6
- طریقۀ خروج استصحاب از اشکال مثبتیت 6
- تحقیق درباره حقیقت مانع 7
- پرسش: 8
- تحقیق در معنای مانع 9
- اشاره 9
- اشکال تصوّر مانع به صورت امر وجودی 10
- عدم حصول تأثیر و تأثّر از امر عدمی 11
- خصوصیت مانع در امور تکوینی 13
- کیفیت تقیّد مأموربه به امر عدمی 15
- پرسش: 17
- اشاره 18
- مقتضای اصل در صورت شک در قاطعیت شیء در نماز 18
- تشابه مسأله قاطع با مانع از نظر اجرای استصحاب 19
- استصحاب صحّت تأهلیه اجزای سابقه 20
- فایده نداشتن استصحاب صحّت تأهلیه از نظر مرحوم شیخ(ره) 21
- معنای صحّت اجزای سابقه 22
- تأثیر مساوی قاطع در اجزای سابقه و لاحقه 24
- پرسش: 26
- مفاد حدیث«لا تعاد» 28
- اشاره 28
- بررسی روایات وارده در باب زیاده در نماز 28
- توجیه محقق حائری(ره) نسبت به روایت«من زاد فی صلاته...» 29
- بررسی روایات دالّ بر وجوب اعاده در صورت تحقق زیاده 29
- دلیل استاد بر بطلان توجیه محقق حائری(ره) 30
- عدم لزوم هم سنخ بودن در باب زیاده از نظر عرف 31
- بررسی صحیحۀ زراره در بیان علت عدم جواز سور سجده دار در نماز 32
- مراد از زیاده، زیادی حکمی یا زیادی حقیقی 33
- مفاد حدیث«لا تعاد» و شمول آن نسبت به عامد 34
- پرسش: 35
- شمول حدیث«لا تعاد» نسبت به عالم عامد از نظر مقام ثبوت 36
- اشاره 36
- عدم شمول حدیث«لا تعاد» نسبت به عالم عامد از نظر مقام اثبات 38
- بررسی شمول حدیث«لا تعاد» نسبت به جاهل و ناسی 40
- دلالت حدیث«لا تعاد» بر صحّت واقعیه 41
- عدم دلالت«لا تعاد» نسبت به جهل و نسیان حکم از نظر محقق حائری(ره) 41
- زمان پیاده شدن حدیث«لا تعاد» 42
- دلیل خروج عامد ملتفت و بعضی از موارد جهل از حدیث«لا تعاد» 43
- پرسش: 44
- عدم شمول«لا تعاد» نسبت به جاهل مرکب و ناسی نزد محقق حائری(ره) 45
- اشاره 45
- بررسی دلالت حدیث«لا تعاد» بر صحّت واقعیه 47
- بررسی روایت«السنّه لا تنقض الفریضه» 47
- عدم لزوم تصویب از شمول حدیث«لا تعاد» نسبت به جاهل مرکب 49
- دلیل عدم شمول حدیث«لا تعاد» نسبت به جاهل مقصّر 51
- پرسش: 52
- بررسی شمول حدیث«لا تعاد» نسبت به زیاده 53
- اشاره 53
- عدم ارجاع عدم الزیاده به نقیصه نزد عرف 54
- عدم تصور زیاده برای بعضی از امور خمسه در حدیث«لا تعاد» 55
- نسبت بین حدیث«لا تعاد» با حدیث«من زاد فی صلاته فعلیه الاعاده» 57
- بررسی شمول حدیث«من زاد فی صلاته» نسبت به زیادی عمدیه 57
- کیفیت معارضۀ حدیث«لا تعاد» با حدیث«من زاد فی صلاته» 59
- پرسش: 60
- اشاره 61
- نسبت بین حدیث«من زاد» و«لا تعاد» 61
- مادۀ افتراق حدیث«من زاد» و حدیث«لا تعاد» 62
- نسبت بین حدیث«من زاد» و«لا تعاد» بنابر خروج زیادی عمدیه از هردو 62
- برگشت قضایای استثنائیه به دو قضیه مستقل 64
- حکومت حدیث«لا تعاد» بر حدیث«من زاد» از نظر شیخ(ره) 66
- پرسش: 67
- تعارض حدیث«لا تعاد» و حدیث«من زاد» 68
- کلام شیخ(ره) در تعارض حدیث«لا تعاد» و حدیث«من زاد» 68
- اشاره 68
- ضابطۀ حکومت یک دلیل بر دلیل دیگر و اقسام آن 69
- عدم حکومت حدیث لا تعاد بر حدیث من زاد از نظر محقق حائری(ره) 70
- راه جمع بین حدیث لا تعاد با حدیث من زاد در ماده اجتماع 72
- اشتمال حدیث لا تعاد بر تعلیل و خصوصیت آن 74
- پرسش: 75
- اشاره 76
- اشکال ندرت مورد برای حدیث«من زاد» 76
- کلام محقق نائینی(ره) درباره معنای زیاده 78
- بررسی تعلیل موجود در روایت«لانّ السجود زیاده فی المکتوبه» 80
- جواز قطع نماز یومیه به نماز آیات در صورت تنگی وقت 81
- جواز انجام سجدۀ سهو فراموش شده در وسط نماز 82
- پرسش: 83
- اشکال بر عدم اخلال زیاده مستقله در نماز 84
- اشاره 84
- عنوان مستقل داشتن سجده عزیمه و اخلال آن به نماز 85
- بررسی تعلیل«لانّ السجود زیاده فی المکتوبه» 85
- عدم فرق بین سجده سهو و سجده عزیمه 86
- مؤیّد بر زیاده بودن سجده سهو در نماز 87
- اشکال تعدّی از نماز یومیه به نماز آیات 88
- احتمال خصوصیت داشتن نماز آیات 89
- لزوم دقت در روایات و آیات 90
- پرسش: 91
- اشاره 92
- شک در اطلاق جزئیت و شرطیت نسبت به حال تمکن 92
- شک در اطلاق مانعیت و قاطعیت شیء نسبت به حال قدرت و عدم آن 93
- وظیفۀ مکلّف در صورت اطلاق دلیل مأموربه و دلیل جزئیت و شرطیت 96
- حکومت اطلاق دلیل جزئیّت بر اطلاق دلیل مأموربه 97
- عدم جواز تقدم اطلاق دلیل جزء به صورت کلّی 100
- اشاره 100
- تقدّم اطلاق دلیل قید بر اطلاق دلیل مقیّد از نظر محقق نائینی(ره) 101
- عدم جواز تشبیه اطلاق و تقیید به باب قرینه و ذی القرینه 102
- تفصیل وحید بهبهانی(ره) در مورد اطلاق دلیل قید و اطلاق دلیل مأموربه 103
- نظر حضرت امام(ره) و محقق نائینی(ره) نسبت به کلام وحید بهبهانی(ره) 104
- پرسش: 106
- اشاره 108
- حقیقت اوامر غیریه 108
- عدم اعتبار قدرت در اوامر غیریه نزد محقق نائینی(ره) 109
- حقیقت اوامر غیریه از نظر محقق نائینی(ره) 109
- عدم تفاوت در موضوع له هیئت«افعل» از نظر نفسیت و غیریت 110
- معنای بعث و تحریک در اوامر ارشادیه 111
- شاهد بر اعتبار قدرت در اوامر ارشادیه 112
- فرق بین اوامر نفسیه و غیریه از نظر اعتبار قدرت نزد محقق نائینی(ره) 113
- تساوی ملاک اعتبار قدرت نسبت به اوامر نفسیه و غیریه 114
- نتیجۀ بحث در رابطه با توجیه کلام وحید بهبهانی(ره) 115
- پرسش: 116
- اشاره 117
- اجرای برائت عقلیه در صورت شک 117
- جریان برائت عقلیه در صورت عدم قدرت مکلف بر اتیان جزء از اول تکلیف 118
- جریان برائت عقلیه در صورت عدم قدرت مستوعب تمام وقت 120
- بررسی جریان برائت در صورت عدم قدرت در قسمتی از وقت 121
- پرسش: 123
- اشاره 125
- جریان برائت عقلیه در صورت عدم قدرت در قسمتی از وقت 125
- برائت عقلیه با عدم قدرت زمانی 125
- عدم انحلال خطابات کلیه به تعداد مکلفین 126
- مقایسۀ شک در جزئیت به مسأله شک در قدرت بنابر لزوم احتیاط 128
- مقایسۀ شک در جزئیت به باب رفع تکلیف به واسطه اضطرار 129
- تفاوت مورد علم اجمالی با مسألۀ اضطرار 130
- پرسش: 132
- بررسی جریان برائت شرعیه در صورت شک در اطلاق جزئیت جزء یا اختصاص آن به حال تمکّن 134
- اشاره 134
- دو حیثی بودن محل بحث و امکان جریان حدیث رفع از یک حیث 135
- بررسی جریان استصحاب در مورد شک در جزئیت مطلقه یا مختصه 137
- کیفیت جریان استصحاب کلی قسم ثالث در شک در جزئیت مطلقه یا مختصه 138
- جریان استصحاب طبق وجوب نفسی ضمنی اجزاء 140
- پرسش: 141
- اشاره 142
- عدم حکم شرعی بودن یا موضوع حکم شرعی بودن جامع بین وجوب غیری و نفسی 143
- لزوم مستصحب بودن حکم شرعی یا موضوع حکم شرعی 143
- عقلی بودن جامع بین وجوب غیری و نفسی 144
- عدم تعقّل جامع بین معانی حرفیه 145
- تفاوت استصحاب در محل بحث با استصحاب کلی انسان در دار 147
- وجود مباینت بین وجوب غیری و وجوب نفسی و حتی بین دو وجوب نفسی 147
- لزوم وجود اتحاد بین قضیۀ مشکوکه و متیقنه در باب استصحاب 148
- وجود تغایر بین قضیۀ مشکوکه و متیقنه در ما نحن فیه 149
- پرسش: 150
- استصحاب وجوب نفسی در زمان تعذّر جزء 151
- اشاره 151
- تفاوت بین کلیات و شخصیات از نظر اجرای استصحاب 153
- مسامحۀ در شخصیات از نظر عرف 154
- کلی بودن محل بحث و ممنوعیت اجرای استصحاب در آن 155
- فرق بین شخص و کلی از نظر عرف و اجرای استصحاب 156
- خصوصیت استصحاب کلیات 157
- پرسش: 159
- اشاره 160
- دلیل جریان استصحاب بقاء نجاست ماء متغیّر من قبل نفسه 160
- فرق محل بحث با بحث استصحاب بقاء نجاست ماء متغیر 161
- استصحاب وجوب نفسی انبساطی 164
- اشکال وجوب نفسی انبساطی 165
- اشکال وجوب نفسی انبساطی نسبت به جزء متعذر 166
- پرسش: 167
- قاعدۀ میسور 168
- سند قاعدۀ میسور 168
- اشاره 168
- روایت نبویۀ مستند قاعده میسور 169
- مقام اول: بررسی عبارات روایت نبویه 171
- بررسی معنای«من» در روایت نبویه 172
- ظاهر معنای شیء در روایت نبویه 172
- بررسی معنای«ما» در«ما استطعتم» 173
- معنای تبعیضی بودن«من» 174
- عدم تناسب معنای عام شیء با کلمۀ تبعیض 174
- پرسش: 176
- اشاره 177
- بررسی روایت نبویۀ قاعده میسور با توجه به مورد آن 177
- تفاوت اوامر و نواهی متعلقه به طبایع از نظر امتثال 178
- بررسی ظاهر حدیث نبوی با توجه به کمک عقل 179
- معنای روایت«اذا امرتکم بشیء فاتوا منه ما استطعتم» 180
- اشکال مخصّصیت مورد روایت و جواب آن 182
- بررسی روایت علویۀ«المیسور لا یسقط بالمعسور» 183
- اشاره 186
- دین الله بودن تکالیف 187
- کیفیت مرتفع بودن ذمۀ نسبت به تکالیف 188
- اتحاد مرکبات اعتباریه با اجزاء تشکیل دهنده آنها 189
- اشکال عدم ثبوت عبادت فاقد جزء بر ذمۀ مکلف 189
- اشکال برگشت ضمیر«لا یسقط » به حکم میسور 192
- برگشت ضمیر«لا یسقط » به حکم میسور 192
- پرسش: 193
- اشاره 194
- ساقط شدن حکم اولی المیسور 194
- فرق بین ارجاع ضمیر«لا یسقط » به میسور یا به حکم 195
- بررسی اختصاص قاعدۀ المیسور به واجبات 197
- عدم اختصاص قاعدۀ المیسور به واجبات طبق نظریه مرحوم آخوند(ره) 198
- پرسش: 200
- اشاره 201
- خروج مستحبات، مکروهات و مباحات از روایت«ما لا یدرک کله...» 201
- قرینیت«لا یترک» بر خروج مباحات، مکروهات و مستحبات از نظر شیخ(ره) 202
- فرق کلام ما با کلام شیخ در«لا یترک کله» قسمتی از روایت 203
- بررسی تقدّم ظهور صدر یا ذیل روایت 204
- علت تقدم ظهور ذیل روایت 206
- علت تقدم ظهور صدر روایت 207
- پرسش: 208
- اشاره 210
- بررسی کلمۀ«کلّ » در روایت«ما لا یدرک کلّه لا یترک کلّه» 210
- بررسی ظهور معنای کلّ در مقام 211
- تنها احتمال ممکن در معنای کلّ 213
- امتناع افرادی بودن معنای کلّ از نظر شیخ انصاری(ره) 214
- اختلاف شیخ(ره) با صاحب حاشیه در باب مفاهیم و ارتباط آن با محل بحث 215
- پرسش: 217
- اشتراط صدق عنوان مرکب بر میسور از مرکب 219
- اشاره 219
- بررسی روایت نبویه از نظر اشتراط صدق عنوان مرکب بر میسور 220
- بررسی روایت علویۀ اول از نظر اشتراط صدق عنوان مرکب بر میسور 222
- استظهار از«ما لا یدرک کله لا یترک کله» از نظر اشتراط صدق عنوان مرکب بر میسور 223
- اعتبار عرفی بودن معنای میسور و«ما لا یدرک» 224
- پرسش: 225
- اشاره 226
- بررسی قاعدۀ میسور نسبت به شرائط 226
- لزوم مراجعه به عرف در تشخیص میسور و معسور 227
- چگونگی رجوع به عرف در عبادات از نظر میسور و معسور بودن 228
- دخالت تشخیص مصلحت در پیاده شدن قاعدۀ المیسور 230
- بررسی لزوم تخصیص اکثر در قاعده المیسور 232
- عدم لزوم تخصیص اکثر در قاعدۀ المیسور 233
- پرسش: 234
- شرائط جریان اصول ثلاثه عملیه 236
- اشاره 236
- خاتمه: شرائط جریان اصول ثلاثه عملیه 236
- عدم شرط برای جریان احتیاط 237
- لزوم اختلال نظام از احتیاط 237
- لزوم اطاعت در عبادات و عدم تحقق آن در باب احتیاط 240
- عدم تحقق اطاعت حتی در صورت علم به بعث 241
- عدم لزوم واقعیت در بعث برای تحقق انبعاث 242
- عدم دلیل بر لزوم اطاعت در باب عبادات 243
- پرسش: 244
- جواب از اشکال لزوم اطاعت در باب عبادات 245
- اشاره 245
- امکان استناد انبعاث به بعث واقعی مولا 247
- فرق بین بعث واقعی و بعث تخیّلی 248
- وجود اطاعت بیشتر در انبعاث از بعث احتمالی 250
- لزوم استهزاء و لعب به امر مولا از احتیاط در اطراف علم اجمالی 251
- پرسش: 252
- احتیاط در اطراف علم اجمالی 253
- اشکال احتیاط در اطراف علم اجمالی 253
- اشاره 253
- عدم کلّیت لزوم استهزاء و لعب از تکرار 254
- عدم تنافی خصوصیات ملازم با عمل با عبادات 255
- منتفی شدن قصد وجه و قصد تقرّب با احتیاط و جواب آن 257
- مسلّم بودن حسن احتیاط در شبهات بدویه وجوبیه 258
- لزوم اعتبار جزم به نیّت در عبادات و جواب آن 258
- اجماع بر عدم جواز احتیاط در عبادات و جواب آن 260
- پرسش: 261
- کیفیت احتیاط در صورت وجود حجّت معتبره 262
- اشاره 262
- فرق مقدّم داشتن عمل به اماره و یا مؤخّر داشتن آن 264
- عدم تأخّر امتثال علمی اجمالی از امتثال تفصیلی 265
- تقدّم امتثال تفصیلی بر امتثال اجمالی 265
- بررسی معنای«صدّق العادل» نسبت به الغای احتمال خلاف 266
- مقتضای بنای عقلا نسبت به الغای احتمال خلاف 266
- عدم تحقق الغای احتمال خلاف با تقدّم عمل به اماره 268
- شرائط اجرای اصاله البرائه 269
- پرسش: 269
- اصاله البرائه 270
- اشاره 270
- اشاره 271
- اعتبار شرطیت فحص در برائت عقلیه 271
- درس سیصد و بیست و هشتم 271
- معنای بیان واصل نزد عرف 272
- عدم جواز مراجعه به برائت قبل از فحص در شرعیات 274
- دلیل مدعیان عدم لزوم فحص 275
- وجود ملازمه بین باعثیت بعث و منجزیّت آن 276
- لزوم عمل به روایات معتبره با عدم شرطیت افاده علم 277
- پرسش: 279
- درس سیصد و بیست و نهم 280
- اشاره 280
- عدم ارتباط بین منجّزیت و باعثیت 281
- ظلم بر مولا بودن اقتحام در شبهه قبل الفحص 282
- تشبیه ظلم بر مولا به باب تجری 283
- معنای ظلم بر مولا بودن در محل بحث 284
- درس سیصد و سی ام 288
- اشاره 288
- استدلال بر وجوب فحص از باب علم اجمالی به وجود احکام در شریعت 288
- عدم جریان برائت در اطراف علم اجمالی 289
- اخص بودن دلیل از مدعا 290
- مطابقت دلیل با مدعا از نظر محقق نائینی(ره) 292
- فرق بین علم اجمالی متعلق به عنوان و غیر آن 293
- حکم تعلق علم اجمالی به عنوان 294
- پرسش: 295
- اشاره 296
- درس سیصد و سی و یکم 296
- عدم فرق بین تعلق علم اجمالی به عنوان و غیر آن 296
- عدم تحقق عنوان محصّل و محصّل در محل بحث 297
- عدم دخالت عنوان بی ارتباط با حکم شرعی در حکم شرعی 298
- خلاصۀ اشکال اخصیت دلیل از مدعا و جواب محقق نائینی(ره) 300
- عدم موضوعیت عنوان معلوم بالاجمال برای حکم شرعی 301
- عدم جواز مقایسه علم به حکم شرعی به مسأله ثبت در دفتر 302
- پرسش: 303
- اشاره 305
- درس سیصد و سی و دوم 305
- اعمیت دلیل برای وجوب فحص از طریق علم اجمالی از مدعّا 305
- انحلال علم اجمالی کبیر به واسطه علم اجمالی صغیر 306
- تنافی کلام مرحوم نائینی(ره) در ما نحن فیه با مسألۀ قطیع غنم 307
- خلط بین انحلال کننده و انحلال شونده در کلام محقق نائینی(ره) 309
- خلاصۀ بحث 310
- پرسش: 311
- عدم جریان قاعده قبح عقاب بلابیان قبل از فحص از نظر عقل 311
- اشاره 313
- درس سیصد و سی و سوم 313
- اجماع بر وجوب فحص در برائت 313
- تمسک به اجماع برای اثبات وجوب فحص در باب برائت 314
- عدم دخالت مسائل تعبدیه در مسائل عقلیه 314
- احتمال مدرکی بودن اجماع در محل بحث 315
- تمسک به آیات و روایات برای اثبات وجوب فحص 316
- متعلق عقاب در صورت عدم فحص در باب برائت 318
- طریقیت وجوب فحص از نظر عقل 319
- مستند قول سوم در متعلق عقاب در صورت ترک فحص 320
- درس سیصد و سی و چهارم 323
- صور ترک فحص و رجوع به برائت از نظر استحقاق عقوبت 323
- اشاره 323
- استحقاق عقوبت در تمام فروض ترک فحص و رجوع به برائت 325
- عدم وجود مجوّز برای ارتکاب مشتبه قبل الفحص 326
- انحصار استحقاق عقاب به صورت وجود بیان برای حکم 327
- بررسی ملاک حکم عقل به لزوم احتیاط 329
- پرسش: 330
- اشاره 331
- استحقاق عقوبت در صورت اجرای برائت در واجبات قبل از فحص 331
- درس سیصد و سی و پنجم 331
- عدم لزوم فحص قبل از فعلیّت وجوب ذی المقدمه آن 332
- طریق تصحیح وجوب مقدمات واجبات موقته قبل الوقت 333
- ارجاع واجبات مشروطه و موقّته به واجبات معلّقه 334
- عدم مقدمیّت وجوب فحص 335
- عقلی بودن وجوب فحص و عدم تفاوت واجبات مطلقه و مشروطه و موقته 336
- عدم لزوم فعلیت وجوب ذی المقدمه برای وجوب مقدمه 338
- پرسش: 339
- اشاره 341
- تصور وجوب نفسی تهیئی برای فحص 341
- درس سیصد و سی و ششم 341
- تعمیم قول به استحقاق عقوبت بر ترک تفحص از نظر محقق خراسانی(ره) 343
- عدم امکان واجب تهیّئی در مقام ثبوت 344
- امکان وجوب مقدمه قبل از فعلیت وجوب ذی المقدمه 345
- بررسی ملازمه بین وجوب نفسی تهیّئی و استحقاق عقوبت بر ترک آن 346
- مقتضای حکم عقل در ترک واجب نفسی تهیّئی 347
- پرسش: 348
- اشاره 349
- عدم دلیل بر وجوب نفسی تهیّئی 349
- درس سیصد و سی و هفتم 349
- عدم دلالت عقل بر وجوب نفسی تهیّئی 350
- مقتضای مراجعه به آیات از نظر استفادۀ وجوب نفسی تهیّئی 351
- مقتضای مراجعه به روایات از نظر استفادۀ وجوب نفسی تهیّئی 353
- اشاره 356
- درس سیصد و سی و هشتم 356
- لزوم فحص برای جاهل قبل از رجوع به برائت 356
- بطلان عبادت جاهل بدون فحص و عدم جواز تمسک به حدیث لا تعاد 357
- موارد انتقاض از رجوع جاهل قبل از فحص 357
- بیان مسأله در جهر و اخفات و فرق آن با قصر و اتمام 358
- بیان کلام مرحوم آخوند(ره) در صحت عبادت در موارد انتقاض 360
- کلام مرحوم آخوند(ره) در صحت عبادت با مصلحه لازمه الاستیفاء 361
- اشکال به مرحوم آخوند در عدم جواز اتیان هردو طرف و پاسخ استاد 362
- پرسش: 364
- درس سیصد و سی و نهم 365
- اشاره 365
- حرمت نماز اتمام به خاطر سببیت برای ترک نماز قصر 365
- عدم مقدّمیّت متضادین نسبت به یکدیگر 366
- اشکال اشتمال نماز اتمام به جای قصر بر مصلحت 368
- عدم اشتراک دلیل بین عالم و جاهل از نظر مصلحت 368
- اثبات امر برای نماز اتمام به جای قصر از راه ترتب 369
- مبنائی بودن مسألۀ ترتب از نظر شیخ انصاری(ره) 370
- فرق بین مسألۀ نماز قصر و اتمام و مسألۀ ترتب از نظر محقق نائینی(ره) 371
- پرسش: 372
- اشاره 374
- درس سیصد و چهلم 374
- عدم امکان تشخیص وجود تضاد بین عبادات از نظر ما 375
- فرق بین ما نحن فیه با مسأله صلاه و ازاله 376
- عدم لزوم اشکال در صورت مخاطب قرار ندادن عاصی 378
- لزوم تعدّد عقاب در صورت تعدد امر در باب ترتب 379
- عدم دخالت وقت در وجوب فوری ازاله 381
- پرسش: 382
- درس سیصد و چهل و یکم 383
- تصحیح عمل جاهل مقصّر از راه تعدد مطلوب برای مولا 383
- اشاره 383
- فرق کلام محقق اراکی و محقق خراسانی در مورد تصحیح عمل جاهل مقصّر 385
- بررسی وجود تضاد بین احکام خمسۀ تکلیفیه 387
- معنای تضاد 388
- نتیجۀ کلام محقق اراکی در صحّت عمل جاهل 390
- پرسش: 391
- اشاره 392
- درس سیصد و چهل و دوم 392
- بررسی لزوم فحص در شبهات موضوعیه 392
- بررسی شرطییت فحص برای جریان برائت عقلیه در شبهات موضوعیه 394
- تقسیم فحص به قلیل المؤنه و کثیر المؤنه 396
- تفصیل محقق نائینی(ره) در شبهات موضوعیه وجوبیه 398
- پرسش: 400
- اشاره 401
- قاعدۀ لا ضرر 401
- درس سیصد و چهل و سوم 402
- اشاره 402
- بحث استطرادی قاعده لا ضرر 402
- بررسی روایت لا ضرر از نظر موثقه زراره 403
- بررسی سند قاعدۀ لا ضرر 403
- روایت لا ضرر به نقل مرحوم صدوق(ره) 406
- پرسش: 410
- اشاره 411
- درس سیصد و چهل و چهارم 411
- روایت عقبه بن خالد نسبت به تطبیق لا ضرر بر مورد شفعه 411
- روایت منقول از دعائم الاسلام نسبت به قاعده لا ضرر 413
- اعتبار مرسلات صدوق(ره) 415
- مرسله صدوق(ره) نسبت به مدرک قاعده لا ضرر 416
- روایت کافی درباره سند لا ضرر 417
- پرسش: 419
- درس سیصد و چهل و پنجم 420
- بررسی حدیث لا ضرر از نظر استقلال و یا ارتباط آن به جریانی 420
- اشاره 420
- ادعای استقلال حدیث لا ضرر در کلام مرحوم خوانساری(ره) 421
- صدور حدیث لا ضرر در ذیل جریان سمره بن جندب 422
- بررسی صدور روایت لا ضرر در ذیل جریان شفعه 423
- دلیل عدم ارتباط لا ضرر با مسأله شفعه و فضل الماء 425
- عدم اختصاص اشکال به مسألۀ شفعه 427
- اشاره 429
- خصوصیت حق شفعه و عدم ارتباط آن با لا ضرر 429
- درس سیصد و چهل و ششم 429
- فرق اعمال حق شفعه با فسخ معاملات دیگر 431
- مقتضای علیّت«لا ضرر و لا ضرار» در مسأله حق شفعه 432
- شاهد بر عدم ارتباط لا ضرر با حق شفعه از نظر شیخ الشریعه(ره) 433
- پرسش: 435
- مقایسۀ روایت عقبه بن خالد با روایت عباده بن صامت 435
- خلاصۀ کلام شریعت اصفهانی(ره) راجع به حدیث لا ضرر 437
- اشاره 437
- درس سیصد و چهل و هفتم 437
- مؤیّد مرحوم نائینی(ره) بر اتحاد روایت عقبه بن خالد 439
- عدم ذکر تمام قضایای رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در روایت عقبه خالد 440
- علت تکرار لا ضرر در روایت عقبه بن خالد 441
- تنزیهی بودن منع فضل الماء در کلام رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) 442
- بررسی وقوع کلمۀ«فی الاسلام» در روایت لا ضرر 443
- مقتضای وقوع کلمۀ«فالاسلام» در دنبال حدیث لا ضرر 444
- پرسش: 445
- بررسی مفردات حدیث لا ضرر و لا ضرار 446
- درس سیصد و چهل و هشتم 446
- اشاره 446
- معنای ضرر و ضرار از نظر جوهری 447
- معنای ضرر و ضرار از نظر قاموس اللغه و کتاب المصباح المنیر 448
- معنای ضرر و ضرار از نظر ابن اثیر 449
- بررسی معنای ضرار در استعمالات قرآن 450
- معنای ضرار در بعضی از روایات تفسیری 452
- پرسش: 453
- کیفیت استعمال ضرار در قرآن 454
- اشاره 454
- درس سیصد و چهل و نهم 454
- تفسیر«لا تُضَارَّ والِدَهٌ بِوَلَدِها» از نظر روایات 455
- بررسی معنای«لا ضرر و لا ضرار» 458
- معنای لا در جملۀ«لا ضرر و لا ضرار» 459
- پرسش: 460
- ادعای عدم تجوّز در استعمال لا ضرر و لا ضرار 462
- درس سیصد و پنجاهم 462
- اشاره 462
- شباهت حدیث لا ضرر به حدیث رفع از نظر محقق نایینی(ره) 463
- عدم تجوّز در حدیث رفع در صورت انشائی بودن رفع 464
- معنای رفع تشریعی 465
- جملات انشائیه و خبریه و مشترکه بین انشائیت و خبریت 466
- عدم ارتباط استعمال جملات مشترکه به وضع واضع 467
- جمع بین انشائیت و اخباریت در یک جمله 468
- پرسش: 469
- اشاره 470
- درس سیصد و پنجاه و یکم 470
- عنوان اولی و عنوان ثانوی اشیاء ضرری 470
- تشابه تکوینیات و تشریعیات در عناوین اولیه و ثانویه 471
- تحقّق مجازیت در سبب و مسبب مستقل 473
- بررسی مجاز در کلمه و مجاز در اسناد 475
- عدم تفاوت بین شرع و امور تکوینیه از نظر استعمال 476
- پرسش: 477
- اشاره 478
- درس سیصد و پنجاه و دوم 478
- بررسی کلام محقق نایینی(ره) در مسأله انشاء و اخبار 478
- تعدد وضع در هیئت جملات مشترکه بین اخبار و انشاء 479
- اشکال وضع هیئت برای قدر مشترک بین اخبار و انشاء 481
- مقتضای وضع خاص داشتن معانی حرفیه 482
- معنای وضع انشائی کلی 483
- پرسش: 485
- اشاره 486
- درس سیصد و پنجاه و سوم 486
- خلاصۀ سخن مرحوم نایینی(ره) در مورد حقیقی بودن استعمال لا ضرر 486
- عدم تفاوت عاصی و مطیع از نظر ذات امر 490
- عدم ارتباط بین اتحاد وجودی با مسأله استعمال 491
- پرسش: 493
- عدم حقیقی بودن استعمال علت به جای معلول 493
- اشاره 495
- درس سیصد و پنجاه و چهارم 495
- بررسی حقیقت ادعائیه در معنای لا ضرر 495
- تفاوت توجه نفی به اوصاف و توجه آن به ماهیت از نظر بلاغت 497
- تفاوت نفی در مثل«لا صلاه» با نفی در«لا ضرر» 498
- احتمال مجازیت بنحو سببیت و مسببیت در«لا ضرر» و اشکال آن 501
- پرسش: 502
- اشاره 503
- درس سیصد و پنجاه و پنجم 503
- ادعای مجاز در حذف در استعمال لا ضرر 503
- لزوم تخصیص اکثر از خروج احکام ضرریه از لا ضرر 504
- تقسیم تخصیص اکثر از نظر شیخ انصاری(ره) 506
- فرق بین عموم در قضایای خارجیه با عموم در قضایای حقیقیه 508
- وحدت ملاک در شمول حکم نسبت به افراد قضایای حقیقیه 509
- فرق تخصیص عموم در قضایای خارجیه با قضایای حقیقیه 510
- پرسش: 510
- درس سیصد و پنجاه و ششم 511
- لزوم تخصیص اکثر از خروج احکام ضرریه از لا ضرر 511
- اشاره 511
- فرق بین قضایای حقیقیه و خارجیه از نظر تخصیص 512
- عدم لزوم تخصیص اکثر در قضایای حقیقیه 513
- تطبیق لا ضرر بر قضایای خارجیه از نظر محقق نایینی(ره) 514
- بررسی تفاوت قضایای خارجیه و حقیقیه از نظر ملاک 515
- تطبیق لا ضرر بر قضایای حقیقیه 517
- بررسی کلام شیخ راجع به تقسیم تخصیص اکثر 518
- استهجان مطلق تخصیص اکثر 518
- پرسش: 519
- اشاره 521
- درس سیصد و پنجاه و هفتم 521
- خروج بعضی از امثله از باب احکام ضرریه 523
- بررسی ضرری بودن حکم زکات از نظر امام(ره) 524
- امتنانی بودن حدیث لا ضرر و آبی بودن آن از تخصیص 525
- تعارض بین لا ضرر با دلیل زکات و خمس و جهاد 526
- پرسش: 528
- نفی ضرر غیر متدارک به واسطه حدیث لا ضرر 529
- اشاره 529
- درس سیصد و پنجاه و هشتم 529
- عدم تدارک ضرر به واسطه حدیث لا ضرر 530
- دلالت لا ضرر بر معنای نهی از ضرر 531
- مقتضای عرضه لا ضرر بر اذهان عرف 532
- لازمۀ ترتیب صغرا و کبرا در حدیث لا ضرر 533
- استفاده از قرینۀ«علی مؤمن» برای دلالت بر نهی 533
- معنای لا ضرر از نظر اهل لغت 534
- اشکال ادبی استعمال لای ناهیه بر سر اسم 535
- عدم کثرت استعمال نهی در مقابل نفی 535
- پرسش: 536
- کلام امام راحل(ره) راجع به معنای لا ضرر 537
- درس سیصد و پنجاه و نهم 537
- اشاره 537
- بررسی مناصب رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) 538
- ارشادی بودن امر رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) در مقام رسالت 539
- دلالت آیۀ«أَطِیعُوا الرَّسُولَ » بر منصب حاکمیت رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) 540
- نتیجه وجوب اطاعت امر رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) 543
- پرسش: 543
- مقام ریاست و سلطنت پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) 544
- درس سیصد و شصتم 544
- اشاره 544
- مقام قضاوت پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) 545
- بررسی تعبیرات روایات منقوله از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) 546
- بررسی روایات لا ضرر 547
- تطابق روایت عقبه بن خالد با روایت عباده بن صامت 548
- دلیل اعتبار روایت عباده بن صامت 549
- پرسش: 551
- بررسی داستان سمره بن جندب به نقل مشایخ ثلاثه 552
- اشاره 552
- درس سیصد و شصت و یکم 552
- ملاک مراجعۀ رجل انصاری به رسول الله(صلی الله علیه و آله) 553
- دلیل مساومۀ رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) با سمره بن جندب 554
- اشکال عدم شمول لا ضرر نسبت به مورد خودش 556
- جواب شیخ از اشکال خروج لا ضرر از مورد خودش و اشکال آن 557
- جواب اشکال خروج لا ضرر از مورد خودش طبق حکومتی گرفتن حکم لا ضرر 559
- پرسش: 560
- اشاره 561
- درس سیصد و شصت و دوم 561
- اشکال عدم شمول لا ضرر نسبت به مورد خودش 561
- حل اشکال لا ضرر از راه حکم حکومتی 562
- خصوصیت حکم حکومتی 564
- جواب محقق نایینی(ره) از اشکال عدم شمول لا ضرر نسبت به مورد خودش 565
- بررسی روایت لا ضرر و مقایسۀ آن با کلام محقق نایینی(ره) 566
- عدم لزوم تفکیک بین علت و معلول 567
- پرسش: 568
- عدم ارتباط لا ضرر با قاعدۀ الناس مسلطون علی اموالهم 568
- درس سیصد و شصت و سوم 570
- اشاره 570
- حکومت قاعدۀ لا ضرر بر قاعدۀ سلطنت نزد محقق نایینی(ره) 570
- عدم ترکّب قاعده سلطنت به دو امر ایجابی و سلبی از نظر شرع 573
- کیفیت پیاده شدن قاعده لا ضرر در مورد مقدمۀ واجب 574
- قیاس قاعدۀ«لا ضرر و لا ضرار» به مسألۀ خیار غبن 575
- عدم ارتباط قاعده سلطنت به احترام مال مسلم 576
- پرسش: 578
- درس سیصد و شصت و چهارم 579
- اشاره 579
- خلاصه کلام محقق نایینی(ره) نسبت به قاعده لا ضرر و قاعدۀ سلطنت 579
- عدم تشکیل قاعده سلطنت از دو جزء 580
- وجودی بودن حق منع الغیر 581
- اشکال نقضی به کلام محقق نایینی(ره) در عدم ترکب قاعده سلطنت 581
- عدم تفرّع حق دخول بر حق ابقاء 582
- مقایسه قاعده لا ضرر با قاعده سلطنت 584
- عدم نیاز به قاعده لا ضرر در کثیری از موارد در فقه 585
- اشاره 587
- رجحان معنای امام راحل(ره) در باب لا ضرر 587
- درس سیصد و شصت و پنجم 587
- اشکال عدم مشهوریت معنای امام(ره) برای لا ضرر و جواب آن 588
- وجود اختلاف در معنای لا ضرر 589
- عدم ورود اشکال نقضی محقق نایینی(ره) در ما نحن فیه 591
- لزوم مراجعه به ولی فقیه در باب اجرای لا ضرر 593
- پرسش: 594
- درس سیصد و شصت و ششم 595
- تنبیه اول: عدم ارتباط بین حرمت اضرار به غیر و دفع ضرر از غیر 595
- اشاره 595
- تنبیه دوم: اکراه بر اضرار به غیر 597
- نسبت بین حدیث رفع و قاعدۀ لا ضرر 598
- تنبیه سوم: ضرر بر غیر به خاطر تصرّف در ملک خویش 599
- انصراف لا ضرر از صورت اضرار به غیر 600
- تعارض دو قاعده لا ضرر در محل بحث 600
- پرسش: 601
- درس سیصد و شصت و هفتم 602
- اشاره 602
- بررسی لزوم ضرر از قاعده لا ضرر 603
- عدم جواز قیاس ما نحن فیه به شک سببی و مسببی 604
- حکم اضرار به غیر با تصرف مالک، و عدم آن با تحدید تسلّط مالک 606
- تعارض بین قاعده لا ضرر و قاعده لا حرج 607
- علّت تقدّم قاعده لا حرج بر قاعده لا ضرر 607
- پرسش: 609
وجوب فحص از احکام در شریعت
درس سیصد و سی ام
اشاره
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.
وجوب فحص از احکام در شریعت
استدلال بر وجوب فحص از باب علم اجمالی به وجود احکام در شریعت
برای مسألۀ وجوب فحص، یک استدلالی شده است که از نظر بعضی از بزرگان و محققین، مثل مرحوم محقق نائینی(أعلی اللّه مقامه الشریف) مورد تأیید قرار گرفته است و این استدلال به نظر ایشان، یک استدلال تامّ و تمامی است و آن عبارت از این است که کسی از این راه وارد بشود بگوید: کسی که توجّه به شریعت و اسلام پیدا می کند، یک علم اجمالی برای او حاصل است به اینکه در این شریعت، احکامی وجود دارد، وجوب هایی وجود دارد، حرمتهایی وجود دارد. این قابل انکار نیست که با التفات به شریعت، یک چنین علم اجمالی برای انسان حاصل است برای اینکه نمی شود که شریعتی تحقّق پیدا بکند بدون اینکه قوانین و مقرّرات الزامی در آن وجود داشته باشد،