سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 29

بشود.

برای بررسی این مطلب، سه چیز را باید ملاحظه کنیم: یکی روایاتی که دلالت بر وجوب اعاده در مورد زیاده می کند. مقدار و مفاد این روایات را ببینیم که چه اندازه است ؟ مطلب دوم اینکه ببینیم حدیث«لا تعاد» که مشتمل بر مستثنی منه و مستثنی است، چه مفادی دارد؟ و در مرحلۀ سوم بین حدیث«لا تعاد» و بین روایات زیاده چه نسبتی وجود دارد؟ و با توجه به این دو روایت نتیجه چه می شود؟

بررسی روایات دالّ بر وجوب اعاده در صورت تحقق زیاده

اما مرحله اول: از روایات متعددی که با تعبیرات مختلف هستند، استفاده می شود که زیادی در نماز، موجب اعاده است. اظهر این روایات روایتی است که ظاهرا صحیحه است و أبو بصیر نقل می کند، که«قال أبو عبد الله علیه السلام: من زاد فی صلاته فعلیه الاعاده» هرکسی که در نماز، چیزی را زیاد بکند اعاده، بر او لازم است که اعاده کند.

«علی» دلالت بر وجوب می کند، دلالت بر لزوم اعاده می کند.

ولو اینکه گفتیم: زیادی حقیقیه در نماز و غیر نماز تصوّر نمی شود، لیکن در معنای روایت کاری به زیادی حقیقیه نداریم، چه اینکه کسی مثل مرحوم محقق اراکی(ره) زیادی حقیقیه را تصور بکند، و چه اینکه کسی منکر زیاده حقیقیه باشد، در رابطۀ با حکم عقل فایده دارد، اما در رابطۀ با روایت و مفاد روایت، به لحاظ اینکه عرف باید روایت را معنا بکند، و نظر عرف در مفاهیم الفاظی که در روایات واقع می شود، متّبع است، لذا ما می توانیم اینجا بحث بکنیم که آیا مقصود از زیاده چیست ؟ «من زاد» اینجا از نظر ما هم قابل بحث است با اینکه زیاده را عرف باید معنا بکند و مقصود، زیادۀ عرفیه است آیا زیادۀ عرفیه تا چه حدّی سعه دارد؟ تا چه حدّی ضیق دارد؟ و چه خصوصیاتی در زیادۀ عرفیه اعتبار دارد؟

توجیه محقق حائری(ره) نسبت به روایت«من زاد فی صلاته...»

اولین حرفی که در این رابطه مطرح شده حرف مرحوم محقق حائری مؤسس حوزه(أعلی الله مقامه الشریف) است، ایشان در کتاب صلاتشان که به قلم خودشان نوشته شده است، وقتی که به این روایت«من زاد فی صلاته فعلیه الاعاده» می رسند،