سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 293

ندارید، علم اجمالی شما به این تعلق گرفته است که«کلّ ما کان ابیضا من هذه الغنائم و القطیع یکون موطوئا و محرّما».

فرق بین علم اجمالی متعلق به عنوان و غیر آن

ایشان می گوید: این دو علم اجمالی با هم فرق می کند. در علم اجمالی اول که علم اجمالی شما به عنوان متعلّق نشده است و از اول بین اقل و اکثر و ده و پانزده و بیست مردد است آنجا ما انحلال را قبول داریم. یعنی اگر ده تا از این گلّه را یقینا فهمیدید که موطوئه است و این ده تا را جدا کردید دیگر در رابطۀ با بعدی ها علم اجمالی ندارید.

آنجا دیگر اصاله البرائه حاکم است. آنجا دیگر می توانید استصحاب عدم موطوئیت را جاری بکنید. می توانید اصاله الحلیه را جاری بکنید. همین که ده تا موطوء پیدا بکنید به مقداری که احتمال می دهید که معلوم بالاجمال شما همان مقدار باشد که عبارت از حدّاقل است، اگر به مقدار حدّاقل موطوء پیدا کردید، اینجا علم اجمالی از بین می رود و دیگر در بقیۀ گوسفندها علم اجمالی نقشی ندارد، بلکه اصاله الحلیه و اشباه ذلک در بقیه گوسفندها محکّم است.

اما در فرض دوم می فرماید: ما مسألۀ انحلال را نمی پذیریم برای اینکه علم اجمالی شما به عنوان، تعلق گرفته است و تکلیف متعلّق به عنوان را بر شما منجّز کرده است، یعنی به واسطۀ تعلّق علم اجمالی به این که تمام گوسفندان سفیدرنگ موطوئه هستند، بر شما تنجّز پیدا کرده است که«ایّها المکلّف! یجب علیک الاجتناب عن الغنم الابیض بجمیع مصادیقه و بجمیع افراده» و لازمۀ این علم اجمالی این است که اگر شما ده تا غنم ابیض پیدا کردید و اینها را به عنوان موطوئه اخراج کردید، اگر احتمال بدهید که غنم ابیض وجود دارد اینجا«رعایه للعلم الاجمالی» حتما باید دنبال کنید، باید فحص بکنید، باید تحقیق بکنید، ببینید که آیا مصداق معلوم بالاجمال هست یا نه ؟ و حق ندارید که اصاله البرائه و اشباه اصاله البرائه را جاری بکنید.

بعد یک تأییدی برای خودشان ذکر می کنند که یک مسألۀ خیلی متعارفی هم هست.

آن تأیید این است که اگر یک تاجری علم اجمالی دارد به اینکه آنچه که به زید مدیون است در دفترش نوشته است. از او می پرسیم که چقدر به زید بدهکار هستی ؟ می گوید:

نمی دانم، ده هزار تومان بدهکار هستم، پانزده هزار تومان بدهکار هستم یا بیست هزار