سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 31

لحظه هم زندگانی بکند، همان یک لحظه هم عمر است. اگر بچه ای به مجرّد ولادت، بعد از یک دقیقه بمیرد می گوییم: عمرش یک دقیقه بود، عمرش یک لحظه بود. عمر، یک امر بسیط است. در امر بسیط اگر بخواهد زیاده تحقق پیدا بکند حتما باید زیاده هم عنوان عمر داشته باشد. چیز دیگری را نمی شود به عنوان زیادۀ در عمر تصور بکنید. در«زاد الله فی عمرک» چه چیزی را می توانید غیر از عمر، زیادۀ در عمر تصور بکنید؟ اصلا در آنجا چیز دیگر قابل تصور نیست، اما به خلاف صلاه. صلاه، یک مرکب است، اجزای متعدد و مختلف دارد.

اگر در مرکبی که دارای اجزای مختلف و متعدد است از نظر عرف(که بحث ما در مفاد این روایت از عرف است) اگر بخواهند صدق زیاده بر آن مرکب تحقق پیدا بکند، اگر زاید بر مقدار اجزایش باشد، آیا این صدق زیاده نمی کند؟ حتما باید آن زاید هم عنوان و مفهوم مرکب داشته باشد؟ مثلا در مرکبهایی که واقف به خصوصیاتش هستیم، اگر یک معجونی مرکب از ده جزء بود، لیکن هرجزیی یک مقدار خاصی است، مثلا از هرکدام دو مثقال، حالا شما آمدید به یکی از این اجزا اضافه کردید و چهار مثقال کردید، آیا زیادۀ در مرکب صدق نمی کند؟ آیا زاید هم باید یک مجموعۀ مرکب باشد؟

عدم لزوم هم سنخ بودن در باب زیاده از نظر عرف

ما معتقد هستیم که در باب مرکبات اگر از نظر عرف، زیاده بخواهد صدق بکند لازم نیست که حتی از سنخ اجزای مرکب باشد، اگر از غیر سنخ اجزای مرکب را آورد، و این مرکب از ده ماده بود، و یک ماده یازدهمی و یک مادۀ دوازدهمی اضافه کرد غیر از این مواد قبلی و مغایر با آنها، آیا صدق زیاده نمی کند؟ یا اینکه زیادۀ در مرکب معنایش این است که سنخ این مرکب اضافۀ به این مرکب بشود. این یک مطلبی نیست که عرف این معنا را بپذیرد. آیا در باب نماز اگر کسی یک رکوع اضافه کرد، صدق نمی کند که«قد زاد فی صلاته»؟ به جای دو سجده، اگر سه سجده آورد صدق نمی کند که«قد زاد فی صلاته»؟ و آیا صدق زیاده توقف دارد بر اینکه لااقل یک رکعت باشد؟ اگر نماز چهار رکعتی را پنج رکعت خواند«قد زاد فی صلاته» و الا اگر رکوع اضافه کرد نه ؟ سجود اضافه کرد نه ؟

با مراجعۀ به عرف، ما این معنا را نمی توانیم بپذیریم، و حتی اگر از غیر از نماز یک