سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 33

للصلاه». این معلومست که اگر کسی آیۀ سجده خواند و در نماز سجده کرد اگر از او بپرسیم که این سجده را برای چه انجام دادی ؟ نمی گوید: این سجده را برای جزئیت للصلاه انجام دادم، بلکه می گوید: به خاطر آیۀ سجده انجام دادم. در این روایت، از سجده به عنوان زیاده تعبیر می کند، می گوید: «هو زیاده فی المکتوبه» اینجا چه کنیم ؟ با اینکه به عنوان جزئیت اتیان نشده، عنوان زیاده را به او داده است. در اینجا چه باید کرد؟

بناچار باید این روایت را توجیه کنیم، برای اینکه نمی شود از آن حرف اول دست برداشت که گفتیم: زیاده آن است که به عنوان جزئیت نماز اتیان شده باشد، اما چیزی که به عنوان جزئیت نیست مثل اینکه انسان در نماز مثلا با ریشهای خودش بازی بکند، این که زیادی در نماز نیست، اینکه به عنوان جزئیت للصلاه واقع نشده است، لذا صدق زیاده نمی کند. پس چطور در این روایت، به سجود عقیب آیۀ سجده، عنوان زیادۀ«فی المکتوبه» داده است ؟

مراد از زیاده، زیادی حکمی یا زیادی حقیقی

یک راه توجیهش این است که بگوییم: مقصود این روایت زیادی حکمی است، نه زیادی حقیقی. اینجا یک خصوصیتی دارد که امام می فرماید: این سجود عقیب آیۀ سجده، موجب بطلان نماز است، اما اینکه چرا موجب بطلان نماز است را ما نمی فهمیم.

همان حکمی که بر زیاده مترتب است که عبارت از وجوب اعاده باشد، همان حکم هم اینجا بار شده است. در حقیقت وقتی که می فرماید: «زیاده» یعنی«زیاده حکما لا زیاده حقیقه» که از مصادیق«من زاد فی صلاته فعلیه الاعاده» بشود یا به نحو دیگری. اجمالا این روایت باید توجیه بشود.

پس مفاد روایت«من زاد فی صلاته فعلیه الاعاده» کل زیاده را می گیرد، چه رکعت باشد و چه غیر رکعت، و چه از سنخ اجزای صلاه باشد یا از غیر سنخ اجزای صلاه، منتها مشروط به اینکه به عنوان صلاه، و جزئیت للصلاه تحقق پیدا بکند. پس این زیادی چه رکعت باشد و چه غیر رکعت، و چه از سنخ اجزای صلاه باشد یا از غیر سنخ اجزای صلاه را شامل است، منتها مشروط به اینکه به عنوان صلاه و جزئیت للصلاه تحقق پیدا بکند. این روایت، دلالت بر حکم به وجوب اعاده دارد.

(سؤال... و جواب استاد): یک وقت به عنوان قاطع و فعل کثیر می خواهید بگویید: