سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 333

ندارد، هنوز مجیء زید تحقّق پیدا نکرده تا اکرام، دارای وجوب فعلی باشد، چطور می شود مقدمات اکرام، یک وجوب غیری فعلی پیدا بکند و یک وجوب غیری ترشّحی پیدا بکند؟ پس فحص کردن لازم نیست، در واجبات مشروطه و موقته، قبل از تحقّق الشرط و الوقت، نمی توانیم روی قاعده، مسألۀ وجوب فحص را بیاوریم، برای اینکه ذی المقدمه وجوب ندارد«حتی تجب مقدماته التی منها الفحص» پس روی ضابطه و قاعده فحص کردن در اینجا لازم نیست. یک چنین مطلبی در اینجا گفته می شود.

از طرفی ملاحظه شده که ما نمی توانیم مسألۀ وجوب فحص را در واجبات مشروطه کنار بگذاریم و بگوییم: در واجبات مشروطه فحص لازم نیست. این فحصی که عقل این قدر روی آن تکیه می کند و حکم لزومی دارد آیا فقط برای واجبات مطلقه است و در واجبات مشروطه و موقته نیست ؟ که موقّت هم یک شعبه ای است از واجب مشروط ، منتها خصوصیت واجب موقت این است که شرطش عبارت از وقت است و الاّ واجب موقت هم شعبه من الواجب المشروط ، شرطش زمان است و خصوصیت وقتی است. آیا می شود انسان در این واجبات بگوید: فحص لازم نیست و همین طور اجرای برائت بکند و منتهی به ترک واجب مشروط و ترک واجب موقّت با حصول شرط و وقت بشود؟ پس در اینجا چه کار باید کرد؟

طریق تصحیح وجوب مقدمات واجبات موقته قبل الوقت

یک راهی که پیش گرفته شده همان مسأله ای است که صاحب فصول(علیه الرحمه) را وادار کرد به اینکه در باب تقسیمات واجب که در مباحث مقدمه بحث کردیم، یک تقسیمی را بر تقسیمات واجب، اضافه بکند و آن تقسیم به معلّق و منجّز است. به عبارت دیگر: در آنجا یک مشکله ای در بعضی از واجبات پیش آمده بود، مثل مسألۀ حج، آنجا حساب کردند دیدند که اگر بخواهند مسألۀ حج را مثل سایر واجبات موقت بگویند: تا موسم فرانرسد، حج اصلا وجوب ندارد، لازمه اش این است که پس لازم نیست هیچ وقت انسان مقدمات حج را تحصیل بکند، گذرنامه و سایر مسایلی که جنبه مقدمی برای تحقّق حج دارد، غیر از مسألۀ استطاعت که استطاعت لازم التحصیل نیست و تا زمانی که کسی خودبخود مستطیع نشود«لا یجب علیه الحج» و بر کسی لازم نیست برود تحصیل استطاعت بکند، اما بعد از آنکه مثلا در ماه رجب و شعبان مستطیع شد، آیا سایر مقدمات