سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 334

حج را باید فراهم بکند یا نه ؟ آنجا با این مشکل مواجه شدند، دیدند که اگر بخواهند بگویند: لازم نیست کسی مقدمات را تحصیل بکند، نتیجه اش این است که برای هیچ کسی لازم نباشد مقدمات حج را فراهم بکند، ولو اینکه مستطیع شده و اگر بخواهند تحصیل مقدمات حج را بر او لازم بکنند، وجوب تحصیل مقدمه، وجوب غیری و مقدمی است، حجی که هنوز خودش واجب نشده و در زمان و آن موسم، وجوب پیدا می کند، چطور مقدماتش در ماه رجب و شعبان لزوم تهیه و تحصیل دارد؟

لذا آنجا به یک واجبی به نام واجب معلّق متوسل شدند که معنای واجب معلّق این شد که چه مانعی دارد که ما زمان و آن ایام خاصه را در باب حج، قید واجب بگیریم و از خصوصیات معتبرۀ در حج قرار بدهیم، اما برای وجوب حج به مجرد استطاعت فعلیت قائل بشویم، بگوییم: الان که کسی مستطیع شد«یجب علیه الحج» همین الان وجوب دارد، همین الان وجوب حج فعلیت دارد، منتها حج چیزی نیست که الان بتواند انجام بدهد، حج مقیّد به یک خصوصیاتی است که از جملۀ آن خصوصیات، زمان است و زمانش هم مثلا ماه ذی الحجه و آن روزهای مخصوص خواهد بود، لذا یک واجب معلّقی برای فرار از این گرفتاری تصویر کردند.

ارجاع واجبات مشروطه و موقّته به واجبات معلّقه

آیا ما این واجب معلّق را می توانیم در تمام واجبات مشروطه پیاده بکنیم و تمام واجبات مشروطه را به واجب معلّق برگردانیم ؟ یعنی وقتی که مولا می گوید: «ان جاءک زید فأکرمه» معنایش این نیست که وجوب اکرام بعد از تحقّق مجیء است، بلکه مثل حج بگوییم، معنایش این است که اکرام، همین حالا وجوب فعلی دارد، اما کدام اکرام اتصاف به وجوب فعلی دارد؟ اکرام علی تقدیر المجیء که«علی تقدیر المجیء» مربوط به اکرام باشد، مربوط به واجب باشد، نه اینکه ارتباطی به وجوب داشته باشد. وجوب همین الان تحقّق دارد ولو اینکه مجیء زید تحقّق پیدا نکرده باشد.

اگر ما بتوانیم تمام واجبات مشروطه و واجبات موقته را به واجب معلّق ارجاع بدهیم - معنای واجب معلّق، فعلیت وجوب است، - یک راه حلی در مقابل آن اشکال خواهد بود. اینجا می توانیم بگوییم: الان فحص لازم است، الان باید مکلف برود سراغ این مسأله، ببیند«ان جاءک زید فاکرمه» از ناحیۀ مولا صادر شده است یا نه ؟ برای اینکه اگر