سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 34

نمازش باطل است. آن یک بحث دیگری است، اما به عنوان زیادۀ فی الصلاه، آیا صدق زیاده می کند؟ کسی دو مرتبه بلند شد و نشست، این«زاد فی صلاته»؟ یا اگر اشکالی در آن هست، از جهت دیگر است، از جهت فعل کثیر یا عناوین دیگر است که موجب بطلان می شود، نه از نظر عنوان زیاده.

این راجع به روایات«من زاد فی صلاته فعلیه الاعاده» که بحث زیادی نداشت. اما حدیث«لا تعاد»، مباحث بیشتری دارد. عین حدیث را ان شاء الله فردا می آوریم.

مفاد حدیث«لا تعاد» و شمول آن نسبت به عامد

مفاد حدیث«لا تعاد» این است که«لا تعاد الصلاه الاّ من خمسه» نماز هیچ وقت اعاده نمی شود مگر از ناحیۀ پنج امر، که وقت و طهور و رکوع و سجود و قبله است. در حدیث «لا تعاد» بحثهای مختلفی هست: یک بحث این است که آیا این حدیث«لا تعاد» صورت عمد را هم شامل می شود؟ یعنی«لا تعاد الصلاه حتی للعامد، حتی للملتفت، حتی للمتوجه و الذّاکر»؟ هیچ کسی لازم نیست که نماز را اعاده بکند مگر از ناحیۀ این پنج چیزی که در این روایت ذکر شده است، و الاّ از غیر ناحیۀ این پنج چیز«لا تجب الاعاده و لا یلزم الاعاده» ولو اینکه عامدا ترک بکند، ولو اینکه عامدا بعضی از اجزای غیر این امور خمسه را ترک بکند. آیا حدیث«لا تعاد»، عامد را هم شامل می شود؟ یا اینکه شامل نمی شود؟ اینجا در دو جهت باید بحث بکنیم: یکی از نظر مقام ثبوت و مقام امکان است، و یکی هم از نظر مقام اثبات و مقام دلالت است.

از نظر مقام ثبوت، «ربّما یقال» به اینکه حدیث«لا تعاد» امکان ندارد که عامد را شامل بشود. ثبوتا ممکن نیست که آدم ملتفت متوجه به تمام معنا را بگیرد، یعنی امکان ندارد کسی که مثلا فاتحه الکتاب را عمدا ترک بکند، را بگیرد، برای اینکه اگر حدیث«لا تعاد» بخواهد عامد را هم شامل بشود لازم می آید که جعل جزئیت برای فاتحه الکتاب اصلا لغو باشد، چرا؟ برای اینکه شما از یک طرف می گویید: «لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب»، برای فاتحه الکتاب، جزئیت جعل می کنید، می گویید: نماز حتما باید فاتحه الکتاب داشته باشد، و از طرف دیگر می گویید: اگر کسی عمدا هم فاتحه الکتاب را ترک کرد، هیچ مسأله ای نیست. این دو چطوری با هم جمع می شود؟ لااقل بگویید: «لا تعاد» آدم عامد را نمی گیرد، اگر این شخص اخلال بفاتحه الکتاب کرد نمازش باطل است. در مورد ناسی