سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 344

عقوبت، ملازمه در کار است یا اینکه ممکن است وجوب نفسی تهیّئی را قائل شویم لکن از طرفی مسألۀ استحقاق عقوبت را انکار کنیم ؟ مطلب دیگر اینکه از نظر مقام اثبات، چه دلیلی بر این وجوب نفسی تهیّئی داریم ؟ آیا عقل، وجوب نفسی تهیئی را دلالت می کند یا دلیل نقلی و یا ادله نقلیّه بر وجوب نفسی تهیئی داریم ؟ اینها مباحثی است که در اینجا باید ملاحظه شود.

اما از نظر امکان و مقام ثبوت آیا فی نفسه این معنا امکان دارد که چیزی به عنوان واجب نفسی تهیّئی وجوب پیدا کند؟ آیا از نظر مقام ثبوت این معنا ممکن است یا اینکه این معنا ممکن نیست ؟ و البته بحث را هم به صورت کلی مطرح نمی کنیم بلکه در رابطۀ با همین تعلم و تفحّصی که مورد بحث ما و مورد استفاده ماست در اینجا، روی همین متمرکز می کنیم.

عدم امکان واجب تهیّئی در مقام ثبوت

ربما یقال به اینکه اصلا این مسأله، ممکن نیست برای اینکه شما می خواهید لباسی که باید به مقدمۀ واجب پوشانده شود و لازمۀ مقدمیت اوست را از تن مقدمه واجب در بیاورید و لباس غیرمناسبی به تن مقدمه واجب کنید. این حرف روی این مبناست که مسألۀ تعلم و تفحص را به عنوان مقدمۀ واجب، یک امر مفروض و مسلّمی قرار داده است، می گوید: همان طوری که هرواجبی دارای مقدمه و مقدماتی است، یکی از مقدمات آن هم عبارت از تعلّم و تفحص است و وجوبی که به قامت تفحص و تعلم پوشانده می شود، عبارت از وجوب غیری است، آن هم وجوب غیری بعد از آن که وجوب ذی المقدمه فعلیّت پیدا کند، بعد از آنکه ذی المقدمه اتصاف به وجوب فعلی پیدا کند. هنوز شرط واجب مشروط نیامده است، هنوز مجیء زید تحقق پیدا نکرده است، هنوز فعلیتی برای وجوب اکرام عقیب المجیء حاصل نشده است، می خواهید بیایید سراغ مقدمه آن. اولا به جای وجوب غیری، وجوب نفسی متوجه آن بکنید و آن را متصف به وجوب نفسی بکنید، درحالی که مقدمه باید وجوبش وجوب غیری باشد، آن هم بعد از آنکه ذی المقدمه اتصاف به وجوب فعلی پیدا کند. و قبل از آنکه اکرام واجب شود، اصلا معقول نیست که مقدمه آن دارای وجوبی باشد. پس چطور شما وجوب نفسی تهیئی قائل می شوید؟