سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 352

استفاده می شود که نفس تفقه در دین و تعلّم معالم دین، یک مطلوبیّت نفسیّه دارد اما نه مطلوبیّت نفسیّۀ تهیّئیه. همان طوری که ما در اسلام، مستحبات و واجبات فراوان داریم، تفقه در دین هم یکی از این عناوین است. اگر به آیۀ نفر مراجعه بکنیم می بینیم غایت «فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَهٍ مِنْهُمْ طائِفَهٌ » را«لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ » قرار داده است«و لینذروا» را در ردیف«لیتفقهوا» قرار داده است. نه اینکه تفقه، مقدمۀ انذار باشد بلکه«لیتفقهوا و لینذروا».

همان طوری که ما می دانیم که انذار و تبلیغ و آگاه کردن دیگران، یک وظیفۀ شرعی است و آیۀ شریفه دلالت بر وجوب این معنا می کند منتها به لحاظ اینکه موضوع را«من کل فرقه طائفه» قرار داده است، استفاده می کنیم که وجوب، وجوب کفایی است. اگر وجوب عینی بود معنا نداشت که«مِنْ کُلِّ فِرْقَهٍ » طائفه ای نفر بکنند به منظور تفقه، حالا نفر به هر معنایی باشد ولو اینکه ما در استدلال به این آیه در بحث حجیّت خبر واحد این معنا را نپذیرفتیم که نفر در این آیه به معنای نفر برای تعلّم باشد. ما آنجا استکشاف کردیم که نفر، نفر برای جهاد است لکن در همان جهاد هم«لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ » راه برای تفقه دین مفتوح است به یک کیفیتی که در آنجا عرض کردیم.

اما اجمالا این معنا از آیه استفاده می شود که تفقّه در دین، خودش اصالت دارد، تفقّه در دین مطلوبیت دارد، تفقّه در دین مطلوبیت دارد برای خداوند تبارک و تعالی ولو به نحو واجب کفایی که از هرفرقه ای، یک طائفه ای در مقام تفقّه در دین برآیند. و عرض کردیم: ظاهر آیه این است که انذار و تفقّه در ردیف هم قرار گرفته، نه اینکه تفقّه به منظور انذار باشد. دو اثر مترتب است: یکی مسأله تفقّه است و یکی مسأله انذار و در دنبال انذار، حذر کردن آنهایی که مورد انذار قرار گرفته اند.

اگر ما به این آیۀ شریفه نگاه بکنیم از آن استفاده می کنیم که تفقّه در دین بما هو تفقّه فی الدین، یک عنوان مطلوب شارع است، یک مطلوب نفسی است، یک واجب کفایی است. اما بخواهیم پهلوی این کلمه تهیّئی بگذاریم، این تهیّئی را از کجا بیاوریم ؟ از کجای آیه«لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ » استفاده می شود که این تفقّه، وجوب نفسی تهیئی دارد؟

اگر ما باشیم و ظاهر آیۀ شریفه، روی تفقّه تکیه می کنیم، می گوییم: همان طوری که انذار، کأنّ یک وظیفۀ شرعی است و شما قبول دارید که انذار، واجب نفسی اصلی هم هست، تفقّه هم همین طور است. تعبیر آیه درباره تفقّه بهتر از تعبیر در«لینذروا» است