سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 357

دارد، - ما بحث کردیم و چند احتمال ذکر کردیم که استحقاق عقوبت در مقابل چه چیزی دارد؟ - و هم اگر عمل او یک عمل عبادی باشد و این عمل عبادی فاقد بعض خصوصیات معتبرۀ در مأموربه باشد، طبعا این عملش باطل خواهد بود.

اگر کسی شک بکند که آیا سوره جزئیت دارد برای نماز یا ندارد؟ بدون این که مراجعه به ادله در باب سوره بکند، فرضا اجرای برائت بکند، و نماز را بدون سوره بخواند و ما فرض کنیم که قصد قربت هم فرضا از او تمشی پیدا می کند. چون خود این یک مرحله ای است که؛ کسی که شک دارد در این که آیا سوره جزئیت دارد یا ندارد؟ و نمی رود تحقیق بکند و بپرسد که آیا سوره جزئیت دارد یا نه ؟ اگر مجتهد است به ادله مراجعه نمی کند، اگر مقلد است به مجتهد مراجعه نمی کند، نمی رود رساله را باز کند ببیند سوره جزئیت دارد یا نه ؟ اصلا آیا چنین آدمی وقتی که نماز را بلا سوره می خواند، قصد قربت تمشی پیدا می کند، یا این که اصلا امکان ندارد قصد تمشی پیدا بکند.؟

بطلان عبادت جاهل بدون فحص و عدم جواز تمسک به حدیث لا تعاد

لکن ما می خواهیم این حرف را بزنیم که اگر فرضا امکان پیدا کرد، قصد قربت از او تمشی پیدا بکند و قصد قربت هم کرد، لکن این نماز باطل است! برای این که این نماز فاقد سوره است. در ذهن شما حدیث لا تعاد نیاید که آیا جاهل مقصر را می گیرد یا نه ؟ بر فرضی هم که بگیرد که محل بحث است، در باب نماز است. ما یک حکم کلی داریم ذکر می کنیم. حکم کلی آن این است که این عبادت باطل است! برای این که این عبادت فاقد جزء مأموربه است و رجوع به برائت هم مجوز نداشته است. رجوع به برائت قبل الفحص بوده، و حق نداشته قبل الفحص رجوع به برائت بکند. لذا چرا این عمل صحیح باشد؟ و از چه راهی بتوانیم ما حکم به صحت این عمل بکنیم ؟

پس روی قاعده جاهلی که رجوع به برائت می کند قبل الفحص و عمل او هم مخالف با واقع است، هم عمل او باطل است و هم استحقاق عقوبت بر مخالفت مولا دارد. این مأموربه واقعی را انجام نداده، نماز ده جزئی مأموربه را در خارج ایجاد نکرده است.

موارد انتقاض از رجوع جاهل قبل از فحص

کلی مطلب این طور است که بحث کردیم. لکن دو مورد در فقه پیدا شده که به عنوان