سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 362

این مبنا را مرحوم آخوند آنجا روشن ذکر کرده اند. حالا اینجا هم به صورت اشاره به این که ما می آییم این حرف را می زنیم، می گوییم چه مانعی دارد؟ نماز قصریه، مع ذلک نماز اتمام، یک مصلحت تامۀ لازمه الاستیفائی که اگر مسائل دیگر نبود و جهات دیگری در کار نبود، خود این لزوم استیفاء داشت، خود این وجوب أتیان داشت، و می بایست در خارج تحقق پیدا بکند. اما این که چرا امر به او نشده ؟ در باب ازاله می گفتیم یک واجب اهم وجود دارد، یک ازاله ای که واجب اهم است مانع از تعلق امر به صلاه است.

اینجا این حرف را می زنیم؛ می گوییم شارع ملاحظه کرده، دیده نماز اتمامی حتی در این موضعی که وظیفه شکسته است، صد درجه مصلحت کامل تامۀ لازمه الاستیفاء دارد، ولی همین نماز اگر شکسته خوانده بشود، صد و پنجاه درجه مصلحت در آن وجود دارد، و مسأله چنین است که بین ازاله و بین صلاه اجتماع امکان ناپذیر بود، صورتا مانعی ندارد، یک نماز اتماما و بعد قصرا بخواند، ولی این صورت کار است. باطن مسأله این است که جمع بین این دوتا امکان ندارد. اگر نماز صد درجه ای در خارج تحقق پیدا کرد، دیگر صد و پنجاه درجه ای نمی شود در خارج تحقق پیدا بکند. آیا این قابل تصویر و غیر قابل تعقل است ؟ یا یک امر ممکنی است که اگر نماز صد درجه ای تحقق پیدا کرد، نماز صد و پنجاه درجه ای دیگر امکان تحقق ندارد؟ و شارع به لحاظ رعایت آن مصلحت زائده، امر خودش را متوجه صد و پنجاه درجه کرده و صد درجه ای فاقد امر است. اما در عین این که فاقد امر است، ملاک صحت در آن وجود دارد، ملاک صحت وجود امر نیست، ملاک صحت اشتمال بر مصلحت لازمه الاستیفاء است، این ملاک در آن هست.

این واجد للملاک، و لکنه غیر مأموربه بها. بلحاظ این که واجد ملاک است، یکون صحیحا. و به لحاظ این که نماز قصر صد و پنجاه درجه مصلحت وجود دارد، شارع آن را مأموربه قرار داده، امر خودش را متوجه او کرده است.

اشکال به مرحوم آخوند در عدم جواز اتیان هردو طرف و پاسخ استاد

در اینجا به آخوند اشکالی شده، نه در کفایه، که شما اینجوری تصویر کردید، لکن ما سؤال می کنیم، تفاوت بین صد درجه و صد و پنجاه درجه لازم الاستیفاء هست یا نیست ؟ این پنجاه درجه اختلاف را آیا مکلف باید تحصیل کند؟ یا این که رجحان تحصیل و أتیان دارد؟ اما لزوم و ضرورتی ندارد، کدام را می گویید؟ اگر می گویید