سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 37

امکان است ولو یک راه و یک تصویر برای امکان، تصوّر بشود، همان برای اثبات امکان کافی است.

آیا برای این راه می شود اینطور تصویر کرد که ما دو تا صلاه داریم: یک صلاه به مرتبۀ کامله که مشتمل بر مصلحت تامه است و آن مصلحت تامه، لازم الاستیفاء است و یک صلاه به مرتبۀ ناقصه داریم که این مرتبۀ ناقصه، مقداری از آن مصلحت کامله را استیفا می کند لکن اگر این مقدار استیفا شد دیگر راه برای استیفا مرتبۀ کامله مسدود می شود.

در کفایه در باب اوامر اضطراریه به حسب مقام ثبوت، یک تصویرهایی ذکر شد. این که ما اینجا عرض می کنیم شبیه یک تصویر از آن تصویرهایی است که در امر اضطراری است که اینجا به این صورت پیاده می شود: علت اینکه شارع فاتحه الکتاب را جزء صلاه قرار داده و«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» فرموده، این است که آن مصلحت کامله و تامۀ صلاتی، با فاتحه الکتاب تحقّق پیدا می کند، علاوۀ بر اجزاء و شرایط دیگر، (فاتحه الکتاب را به عنوان مثال ذکر می کنیم) و چون آن مصلحت کامله لازمه الاستیفاء است، یک مصلحت صد درجه ای است و مکلّف باید این مصلحت را استیفا بکند، شارع فاتحه الکتاب را جزء وجوبی نماز قرار داده و حتی تعبیر به«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» فرموده، لکن درعین حال، مسأله این است که اگر کسی عالما عامدا فاتحه الکتاب را رعایت نکرد و اخلال به این جزء وجوبی صلاه کرد و این فاتحه الکتاب غیر از آن امور خمسه ای است که در حدیث«لا تعاد» از عدم وجوب اعاده استثناء شده، ممکن است مسأله به این صورت باشد که با ترک عمدی فاتحه الکتاب فرضا پنجاه درجه از آن صد درجۀ مصلحت صلاتی استیفا می شود، و طوری استیفا می شود که دیگر بقیه اش قابل تدارک نیست، بقیه اش قابل استیفا نیست. اگر از اول نماز را با فاتحه الکتاب می خواند، صد درجه مصلحت صلاتی لازمه الاستیفاء نصیب او می شد اما حالا که پنجاه درجه مصلحت را با آن امور پنجگانۀ در حدیث«لا تعاد» استیفا کرده، دیگر زمینه برای استیفای بقیه وجود ندارد«لا یتمکن من استیفاء الباقی بالاعاده». حالا چرا«لا یتمکن»؟ ما نمی دانیم چرا«لا یتمکن». شارعی که به تمام خصوصیات احاطه دارد می داند که با استیفای پنجاه درجه از این صد درجه مصلحت، دیگر تمکّن از استیفای باقی، وجود ندارد.

نتیجه این می شود که این آدم عامد ملتفت، عامد عالم که عمدا اخلال به فاتحه