سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 372

ترتّب بیرون می رود برای اینکه باب ترتّب جایی است که نماز هیچ کمبودی ندارد فقط مزاحمت اقتضا کرده که در رتبۀ متأخره قرار بگیرد و الاّ لو لا المزاحمه هیچ کمبودی در آن نماز ملاحظه نمی شد. پس بین ما نحن فیه و بین مسألۀ صلاه و ازاله فرق وجود دارد.

می فرماید: و اما فرق دوم: در مسألۀ صلاه و ازاله، این مکلفی که الان وارد مسجد شد، چشمش افتاد به اینکه مسجد آلوده است، قدرت بر ازاله هم دارد، ازاله هم فوری است، در همان حال مولا به او می گوید: «ازل النجاسه عن المسجد و ان عصیت» کلمۀ «ان عصیت» و خطاب«ان عصیت» را می تواند به او متوجه بکند، می تواند به صورت«و ان عصیت» با او گفتگو بکند، بگوید: «و ان عصیت الامر بالازاله یجب علیک الصلاه فی الدرجه الثانیه» تالی فاسدی ندارد، خطاب«ان عصیت» مطلب را تغییر نمی دهد. اما در ما نحن فیه مولا می خواهد به این جاهل چه بگوید؟ بگوید: «یجب علیک القصر و ان عصیت»، اگر بفهمد که عصیان است که از جهل بیرون می آید. فرض این است که این جاهل است ولو جاهل مقصّر است، اما الان اول ظهر نمی داند وظیفه اش چیست منتها بدون مراجعۀ به رساله، نمازش را تمام می خواند اما عنوانش جاهل است. از او بپرسیم:

وظیفۀ شما چیست، چه جواب می دهد؟ می گوید: نمی دانم وظیفۀ من قصر است یا اتمام است. وقتی نمی داند و جاهل است، آیا به جاهل می شود گفت: «یجب علیک القصر و ان عصیت»؟ تا بفهمد که مسألۀ عصیان در کار است این عنوان جهلش مرتفع می شود.

«ان عصیت» عباره اخرای«و ان کنت جاهلا» است. اگر به جاهل بگویید: «ایها الجاهل! یجب علیک کذا» با کلمۀ«ایها الجاهل» جهلش از بین می رود، اینجا هم اگر کلمۀ «ان عصیت» را به صورت خطاب متوجۀ جاهل مقصّر قرار بدهیم، ملازم با زوال جهلش است، درحالی که ما می خواهیم عنوان جهل محفوظ بماند و روی حفظ عنوان جهل، داریم بحث می کنیم. لذا ایشان به این دوتا فرق می خواهند ما نحن فیه را از مسأله ترتّب معروف بطور کلی جدا بکنند بطوری که اگر کسی در آن مسأله هم قائل به امکان ترتّب شد، در ما نحن فیه کسی حق ندارد مسألۀ ترتّب را مطرح بکند. این دو بیان مرحوم نایینی(ره) را دقت بفرمایید ببینیم آیا قابل خدشه و جواب هست یا نه ؟

پرسش:

1 - مراد از حرمت نماز اتمام به خاطر سببیت برای ترک نماز قصر چیست ؟